Kayıp Saatçinin Hikâyesi: Czapek
Son Fransa İmparatoru III. Napolyon 1871’de tahttan indirilerek sürgün edildi. Aynı sene, “Napolyon’un Resmi Saatçisi” olarak anılan Czapek & Cie.’nin sahibi François Czapek de gizemli bir şekilde ortadan kayboldu.
1800’lü yılların başına doğru bir yolculuğa çıkıyoruz, ilk durağımız bugün Çek Cumhuriyeti olan Bohemya Krallığı’ndaki Semonice şehri. 19. yüzyılın en büyük saat ustalarından Franciszek Czapek 1811’de Semonice’de dünyaya geldi. Küçük yaşlarda ailesiyle birlikte Polonya’ya göçen Czapek, o yıllarda Avrupa’da esen siyasi rüzgârlardan uzak duramadı. 1830-31 yıllarında Rus İmparatorluğu’na karşı çıkan Kasım Ayaklanması’na katıldı. Rus İmparatorluğu lehine sonuçlanan ayaklanmada on binlerce kişi hayatını kaybetti. İsyan sonrası Polonya’dan büyük bir göç dalgası başladı. Czapek genç yaşına bir göç daha sığdırarak İsviçre’ye yerleşti. Bu ülke değişikliği Czapek’in kariyerini şekillendirecek, saatçiliğin kalbi İsviçre’de hikâyesine yeni bir sayfa ekleyecekti.
Adını Fransızcaya uyarlayarak “François” olarak değiştiren genç Czapek, saatçiliğe olan yeteneğiyle kısa sürede ilk şirketi Czapek & Moreau’yu kurdu. Genç saatçinin yolu çok geçmeden bir başka Polonyalı göçmen Antoine Norbert de Patek ile kesişti. 1836’da tanışan ikili, 1 Mayıs 1839’da Patek, Czapek & Cie adını verdikleri şirketi kurdular. Şirket 1840’ta altı kişiyi istihdam etmeye başladı, çalışanlardan üçü tıpkı kurucuları gibi Polonya göçmeniydi. Altı yıl sürecek ortaklıkta Czapek saat üretimiyle ilgilenirken Patek ise satış kısmının başındaydı. 1845’e kadar ayakta olan şirkette yılda yaklaşık 200 adet saat üretildi. O sene yollarını ayıran ikili, ayrı ayrı saatçiliğe devam etti. Antoine Norbert de Patek, yeni ortağı Adrien Philippe ile yeni bir saat şirketi kurdu. Böylece, saatçiliğin en büyük markalarından biri olan Patek Philippe’in temelleri atılmış oldu.
François Czapek’in saatçilikteki yeni yol arkadaşı ise Juliusz Gruzewski oldu. Polonyalı saatçi aynı zamanda Fransız İmparatoru III. Napolyon’un da yakın arkadaşıydı. Yeni şirket Czapek & Cie, kısa sürede Cenevre’de bir atölye, 1850’de Paris’te ve 1854’te Varşova’da birer mağaza açtı. Artık dönemin en büyük saat ustalarından biri olarak anılmaya başlayan Czapek, o yıllarda Lehçe yazılan ilk saat kitaplarından birini kaleme aldı. Şirketi Czapek & Cie ise “Napolyon’un Resmi Saatçisi” unvanını kazandı. Bu başarı hikâyesi 1871 yılına kadar sürdü, ta ki François Czapek gizemli bir şekilde ortadan kaybolana kadar.
Czapek’in resmi web sitesinde büyük saat ustasının gizemli kayboluşu için 1871 tarihi işaret ediliyor; ancak kimi kaynaklara göre 1869’da ortadan kayboluyor. Polonyalı saat ustasına ne olduğu bugün hâlâ kimse tarafından bilinmiyor. Bazı kaynaklarda Czapek’in kayboluşundan sonra 1869’da şirketin el değiştirdiği ve bir süre daha işlerin devam ettiği yazıyor. Bu fikrin dayanağı ise 1876 tarihli bir cep saatinin arkasına Fransızca yazılan “Eski Czapek & Cie Kuruluşu” ve “Halefi A. Chaillet” ibareleri. III. Napolyon 1870’te tahttan indirilip sürgüne gönderildikten sonra karışan ortamdan Czapek’in şirketi A. Chaillet’ye devrettiği de tahminler arasında. Ancak ne François Czapek’in nasıl ortadan kaybolduğu ne de Chaillet şirketi devraldıysa sonrasında ne olduğu bugün hâlâ bilinmiyor.
Bir Asır Sonra Yeniden
Markanın bugünkü CEO’su Xavier de Roquemaurel ve iki girişimci 2012’de markayı yeniden canlandırmak üzere yola çıktı. Şirketin temelleri yüksek saatçilik tarihinde bir ilk olacak şekilde katılımcı sermaye ile atıldı. Böylece şirket, dünya çapındaki saat meraklıları tarafından yeniden hayat geçirilen ilk saat markası olarak bir ilke imza attı. 100’den fazla girişimci ve saat meraklısının bir araya geldiği kampanyada 2 milyon İsviçre frangının üstünde bir meblağ toplandı. 2015 yılında marka resmi olarak yeniden yüksek saatçilik sahnesine adımını attı. Markanın tarihine bir saygı duruşu olarak ilk koleksiyona, Cenevre’deki atölyesinin adresi olan “Quai des Bergues” ismi verildi. Markanın ilk modelleri yeniden üretilen saatlerin mekanizmalarına, tasarımlarına ilham kaynağı oldu.
Saat meraklıları ve koleksiyonerlerce ilgiyle takip edilen markanın bünyesinde bugün 120 kişi istihdam ediliyor. En önemli koleksiyonları arasında Antarctique, Place Vondome ve Quai des Bergues gibi seriler yer alıyor. Kurucu François Czapek sadece kendi markası için değil, Patek Philippe’in kurucusu Antoine Norbert de Patek’in saat dünyasına adım atmasına vesile olan kişi olarak da bugün hâlâ yüksek saatçilik tarihinde zamanın en büyük ustalarından biri olarak anılıyor. Belki bir gün gizemli kayboluşu da tarihin tozlu sayfalarından çıkarak aydınlığa kavuşur, tıpkı çok kıymetli bir saatin yeniden gün yüzüne çıkması gibi.
