🌑--:--TR
Öncelikle önemli bir soru sorarak başlayalım. Cruise nedir, neden bu kadar ciddiye alıyoruz? Cruise ya da resort adı ne olursa olsun modanın en tuhaf koleksiyonlarının başında geliyor. “Bu toplantı mail de olabilirdi” meme’lerine hepimiz aşinayız, işte bu önermenin moda dilindeki çevirisi de “bu defile lookbook olarak da sunulabilirdi”. Yine de lookbook sizi uzak diyarlara, genelde egzotik ya da sıradan bir tüketici ya da turist olarak erişimin kolay olmadığı yerlere davet edemiyor. Tabii ki bu gözümüz eğlensin diye daha fazla kumaş israfı, daha fazla karbon ayak izi gibi anlamlar da taşıyor, ama şimdilik canımızı bununla sıkmayalım.
Yılın iki büyük sezonunun, yani İlkbahar/Yaz ile Sonbahar/Kış’ın arasındaki boşluğu doldurmak için doğmuş bu koleksiyonlar başlangıçta tam anlamıyla adını hak ediyordu: Karayipler’de demirleyen yat güvertelerinde, (hatta belki hatırlarsınız, Leonardo di Caprio bu yıl Golden Globe’a katılamamıştı ve yatta mahsur kalmıştı, işte o seyahatte giyebileceğiniz) St. Barthes kıyılarında, Fransız Rivierası’nın otellerinde vakit geçirecek varlıklı müşteriler için yapılmış, pratik ve şık kapsül gardıroplar. Yirminci yüzyılın başında, uzun transatlantik yolculuklara çıkan varlıklı sınıf için hayat zaten başlı başına bir gardırop sınavıydı. Güverte yemekleri, liman yürüyüşleri, gece dansları… Her durak başka bir kıyafet istiyordu. Cruise koleksiyonları tam olarak bu yaşam biçiminin içinden çıktı.
Peki o günden bugüne ne değişti? Her şey. Cruise koleksiyonları artık ne yat güvertesi için yapılıyor ne de küçük bir müşteri kitlesine özel gösterimlerle sunuluyor. 2000’li yılların başından itibaren ve özellikle 2010’larla birlikte bu koleksiyonlar, büyük modaevlerinin yılın en büyük şovlarından birine dönüştü.
Chanel 2007 Cruise koleksiyonu için Grand Central Station’ı kapattığında ya da Louis Vuitton konuklarını Kyoto’dan Rio’ya modern sanat müzelerine taşımaya başladığında, Cruise’un taşıdığı anlam da değişti. Versailles’dan Havana sokaklarına, Seoul’ün çağdaş müzeleri, Barcelona’da Gaudi’nin imzasını taşıyan park ve Atina’nın antik tapınakları… Her sezon, hangi marka nerede şov yapacak sorusu moda dünyasının en merakla beklenen dedikodularından birine dönüştü. (Evet kıyafetler ikinci planda kalıyor.) Louis Vuitton’un neredeyse 13 yıldır kreatif direktörü olan Nicolas Ghesquière, Cruise koleksiyonlarının merkezinde -diğer bütün şovlardan daha çok- hikaye anlatılıcılığının olduğunu söylüyor. Neden o destinasyon, bir modaevi olarak gittiğiniz yere ne götürebilirsiniz, ziyaret edeceğiniz kültürden nasıl ilham alabilirsiniz ve tüm bunları Los Angeles’tan Tokyo’ya bütün mağazalarınıza nasıl entegre edebilirsiniz? Cruise denince bir de tüm zamanların en popüler dedikodusunu anmadan geçmek olmaz. Vuitton’ın bir şamanla anlaşarak hava şartlarına göre lokasyon ve tarih belirlediği söylentisi. Gerçi bu önerme en son 2024’te Isola Bella’daki defilesinden hemen önce sağanak götürünce ayyuka çıkmış da olabilir.
Ticari açıdan bakıldığında, Cruise koleksiyonları mağazalara Kasım ayında ulaşıyor, yani iklim şartlarını göz önünde bulunduracak olursak sezonun henüz başlamadığı ama önemli kış kıyafetlerinin tüketicinin gözünde eski hale gelmeye başladığı, İlkbahar/Yaz’ın ise henüz çok uzakta olduğu o garip ara döneme denk geliyor. (Jonathan Anderson’ın ilk Dior koleksiyonu yeni yılın hemen ilk günlerinde geldi mağazalara, Matthieu Blazy’nin kapılarda kuyruk oluşturan ilk Chanel koleksiyonu ise Mart’ta).
Kültürel açıdan ise Cruise, modaevlerinin en özgür olduğu an: Haute Couture’un sanatsal baskısı yok, resmi sezonların takvim kısıtlamaları yok. Marka istediği yerde, istediği atmosferde, istediği hikayeyi anlatabilir. Bugün Cruise, büyük modaevlerinin toplam gelirlerinin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Kimi analistler bu rakamı bazı evler için yıllık satışların yüzde kırkına kadar çıkarıyor. Artık Cruise’u yalnızca “tatil kıyafetleri” olarak tanımlamak, olayı hafife almak gibi bir şey.
Matthieu Blazy ilk Chanel Cruise defilesi için Biarritz’i seçti. Neden önemli? Çünkü Chanel’in doğum yeri, Karl Lagerfeld’in İstanbul’dan Küba’ya uzanan şovlarını düşünecek olursak burayı es geçmiş olması akıl kârı değil. (Lagerfeld sadece 2000’lerde burada kampanya fotoğraflarını çekti). Gabrielle Chanel, 1915’te bu Bask sahil kasabasına bir atölye açtı; Paris’in kurallarından ve hiyerarşisinden uzakta, Avrupa’nın en serbest ve en yaratıcı ortamlarından birinin içinde kendi sesini buldu. Igor Stravinsky, Jean Cocteau, Pablo Picasso gibi isimlerin hepsi bu kıyıda vakit geçirdi. Picasso “Les Baigneuses”ü burada resmetti.
Blazy bu mekanı seçmek için hem kişisel hem de kurumsal bir nedene sahipti: çocukluğundan beri Biarritz’i tanıyor, sahillerinde büyüdü. Şov, Coco Chanel’in 1918’de satın aldığı ve markanın bugün restore ettiği Villa de Larralde’de gerçekleşti. Podyum, sahil renklerinde bej halıyla kaplıydı. Koleksiyonun kendisine gelince: Blazy’nin, Cruise koleksiyonu 1926 tarihli orijinal çizimden ödünç alınan büyük bir fiyonkla açıldı, o fiyonk, bu kez bir çantaydı. Koleksiyon boyunca retro mayo siluetleri, hafif katmanlar, rahat siluetler, klasik tweed ve denizcilerden ilham alınmış işçi kıyafetleri arasında gezindi.
Aksesuar dünyası ise belki de en cesur kısmıydı: midye kabuğu küpeler, mercan benzeri şapka süslemeleri, balık pulu payetli gün batımı renkleri takım elbise ve modellerin omuzlarında taşıdığı çizgili dev Chanel çantası. Ayakkabıların bir kısmı koleksiyonun içinde değil, modellerin ellerinde. “Biarritz’de Chanel, Paris salonlarından uzakta farklı bir varoluş ve görme biçimi, hareket ve özgürlük buldu” diyordu Matthieu Blazy. Ön sırada Nicole Kidman, Tilda Swinton, A$AP Rocky, Sofia Coppola vardı.
Jonathan Anderson’ın Dior için ilk Cruise koleksiyonu, hem mekan seçimi hem de koleksiyonun kendisi bakımından mevsimin en çok konuşulan şovu oldu. Sahne: Los Angeles County Museum of Art’ın yeni David Geffen Galerileri, İsviçreli mimar Peter Zumthor’un uzun süredir beklenen ve tartışılan betonarme yapısı, LACMA’nın Nisan ayında açılan yeni kalıcı koleksiyon binası, Zumthoe’un Amerika’daki ilk projesi.
Podyum boyunca park edilmiş antika cabrio arabalar, 1950’lerin Los Angeles’ını çağrıştıran sokak lambaları, glitter ışıltılı elbiseler üzerine düşen far ışıkları… Şov bir film seti gibi; Jonathan Anderson sinemaya bayılıyor zaten, şov notları bile bir film senaryosu şeklinde hazırlanmıştı.
Koleksiyonun hikayesi Dior’un Hollywood’la yüz yıllık ilişkisine adanmıştı. Marlene Dietrich’in “No Dior, no Dietrich” notunu kontratına muhakkak eklettiği hikayesinden yola çıkılmıştı. Bu yüzden Anderson, başlangıç noktası olarak Alfred Hitchcock’un Stage Fright filminde Dietrich’in giydiği 1949 tarihli Haute Couture ceketini seçmişti. Koleksiyon bu sinematik yapı çerçevesinde kurgulanmıştı. California gelinciklerinden ilham alınmış sarı ve mor şifon elbiselerle açıldı (hatta biri defilenin konukları arasında olan Sabrina Carpenter’ın da üstündeydi), sonra fringe detaylı yün ceketler, boncuklu dantel gecelik elbiselerine, glitter kaplı suiting parçalarına kaydı. Bar ceketinin ve Saddle bag’in yeniden yorumunu da gördük. Ama en dikkat çekici yönlerinden biri Ed Ruscha işbirliğiydi. Ruscha’nın Los Angeles’la özdeşleşen pratiği, gömleklerinin üzerine işlendi. Philip Treacy ise şapkalardan sorumluydu. Bu da Dior için bir ilkti, zira bu görev yıllardır Stephen Jones’taydı.
Ön sırada Miley Cyrus, Sabrina Carpenter, Anya Taylor-Joy, Jisoo vardı ve tabii ki Hollywood’un yeni ve yükselen yıldızları ile yönetmenler, mesela Greta Lee ve Gus Van Sant.
New York son altı aydır moda dünyasının merkezinde. Üstelik tüm koleksiyonlar aynı şeyi vurguluyor: bireysellik. Geçtiğimiz Aralık, Chanel, ilk Métiers d’Art, yani pre-fall koleksiyonu için dünyanın merkezine yolculuk yapmıştı. Defile, New York metrosundaydı. Blazy o günlerde, trenden indiğinizde istasyonda karşılaştığınız insanlar şekilde yorumlamıştı mood’u. Farklı kıyafetler, farklı karakterler, farklı stiller. Chanel’in defilesi, dontown’daydı. Yani Manhattan isimli büyüleyici adanın güneyinde. (Bu defileyi yeniden hatırlamak önemli, yazının son kısmı için.)
Haritada bu kez biraz daha yukarı çıktık ve adanın ortasına geldik. Gucci’nin Cruise 2027 defilesi kıyafetlerden — belki biraz — rol çaldı. Demna, Midtown Manhattan’ın tam ortasını, 46. ile 48. Cadde arasındaki Broadway şeridini kapattı; Time Square’in sembolleri dev ekranlar gerçek ve hayali Gucci reklamlarıyla kaplandı, Gucci Acqua, Gucci Gym, Palazzo Gucci Hotel… Demna yine kendi dünyasında kapitalizmle, tüketimle dalga geçiyordu, ya da dalga geçmiyordu ama bir “statement”ta bulunduğunu düşünüyordu.
Koleksiyonun kendisi ise bu şatafatın aksine şaşırtıcı derecede sıradandı ya da sadeydi diyelim. Demna, Gucci için temel bir gardırop manifestosu hazırladı: mükemmel düğmeli paltolar, klasik trençkotlar, tailor-made takım elbise. Hepsi de İtalyan terziliğini yansıtıyordu. Cindy Crawford ve Paris Hilton podyumda yürüdü, Tom Brady deri ceket ve pantolonuyla bir bakış attı (ya da gergin yüzü buna engel oldu). Koleksiyon güzeldi, eğlenceli yanı bunun New York’un merkezinde sunulması, Mariah Carey’nin, Kim Kardashian’ın ön sırada olmasıydı. Sıkıcı yanı Demna’nın Balenciaga’daki şok faktörünün burada olmayışı.
Belki Cruise koleksiyonlarda çok da parlak fikir görmeye gerek yok, neticede dolabın temel parçaları diye düşündü. Koleksiyonun en güçlü tarafı, bütün Times Square kaosunun altında şaşırtıcı derecede temel bir gardırop fikrinin yatmasıydı. Özellikle takım elbiseli erkek modellerin taşıdığı büyük sırt çantaları, koleksiyonun en güçlü görüntülerinden birini yarattı: finans bölgesinden çıkıp metroya yetişmeye çalışan şehir insanı.
Gucci, şov öncesinde Robert Longo’nun Men in the Cities serisini çağrıştıran bir dizi Instagram içeriği yayınladı: şehirde dans halinde dramatik hareketler, takım elbiselerin içinde dengesi bozulmuş figürler. Longo’nun 1979’da başlattığı seri yalnızca Wall Street döneminin kurumsal estetiğini değil, modern şehir insanının sürekli performans halindeki kırılganlığını da temsil ediyordu. Demna’nın sözleriyle mesele, “sokakta karşılaşabileceğin insanlar” üzerine bir koleksiyon kurmaktı.
Bu kez Manhattan’da biraz daha yukarı çıkıyoruz. Upper East Side’a. Nicolas Ghesquière, Cruise koleksiyonlarını mimari bir diyalog olarak kuruyor. Avignon’daki Palais des Papes, Barcelona’daki Park Güell, Kyoto’daki Miho Müzesi, JFK’deki TWA Terminali… Her sezon, koleksiyon kadar mekanın kendisi de anlatının parçasına dönüşüyor. Bu kez rota Manhattan’ın Upper East Side’ındaki Frick Collection’dı: Henry Clay Frick’in Beaux-Arts malikanesi, 220 milyon dolarlık büyük restorasyonun ardından geçtiğimiz yıl yeniden açılmıştı. Ghesquière’in anlattığına göre, Kasım ayında New York’a yaptığı bir ziyarette binaya giriyor ve o anda burayı Cruise “wishlist”ine ekliyor.
Şov, Frick’in birinci kat galerilerinde gerçekleşti, müzenin tarihinde bir ilk. Louis Vuitton aynı zamanda Frick Collection ile üç yıllık bir kültürel ortaklık anlaşması yaptı. “Louis Vuitton First Fridays” kapsamında müze ayın ilk cuma günleri ücretsiz ziyarete açılacak; üç büyük sergi ise markanın sponsorluğuyla gerçekleşecek.
Koleksiyonun merkezinde ise Keith Haring vardı. Ghesquière’in başlangıç noktası, 1930’lardan kalma sade bir Louis Vuitton bavulu oldu: Haring’in 1980’de Sharpie ile üzerine çizimler yaptığı, bir arkadaşına hediye ettiği gerçek bir parça. Zaten bavul ve seyahat Vuitton’un her daim merkezinde. Uptown’ın aristokrasisi ile downtown’ın kaotik sanat sahnesi, Gilded Age ciddiyetiyle East Village’ın punk ruhu aynı look’ların içinde buluşuyordu. Bu Ghesquière’in yaptığı en iyi şey. Farklı dönem ve stilleri aynı look içinde birleştirebilme kabiliyeti. Frick’in dekoratif sanat koleksiyonundan ilham alan İyon sütunu formundaki deri çantalar, mini Haring bavulları, plak çantalar ve boks eldiveni formundaki aksesuarlar… Özellikle boks ilhamı neredeyse bütün koleksiyonun ritmini belirledi.
Chanel, Dior, Louis Vuitton ve Gucci bu sezon şov lokasyonlarını belirlediğinde, coğrafya bir tesadüf değildi. 4 Haziran’da Hermès de Los Angeles’ta büyük ölçekli bir şov sunacak. Moncler de geçen kış The City of Genius projesi kapsamında Grenoble koleksiyonunu Amerika’daki Aspen dağlarına taşıyarak modanın doğa, spor ve Amerikan lifestyle kültürüyle kurduğu ilişkiyi test etmişti. Bu eşzamanlılık, modanın en büyük iş kararlarının nasıl okunduğunu anlamamız için bir mercek sunuyor.
Bir süredir moda dünyasında aynı şey sürekli tekrar ediliyor: Çin artık eskisi kadar “garanti büyüme hikayesi” değil. Özellikle pandemi sonrası dönemde, 2021–2022 arasında lüks sektörünün üstündeki baskıyı büyük ölçüde Çinli tüketici hafifletmişti. Ama o aşırı hızlı büyüme momentumu yavaşladı. Business of Fashion ve Financial Times’ın son bir yıldaki analizlerinde de sık sık altı çizilen şey bu: Batılı markaların beklediği büyük “Çin dönüşü” tam anlamıyla gerçekleşmedi. Tüketicinin yerel markalara yönelmesi, ekonomik yavaşlama ve hükümetin aşırı tüketim karşıtı söylemleri, dengeleri değiştirdi. LVMH ve Kering’in son finansal sonuçlarında da Çin pazarına dair o eski iyimser tonun kaybolduğu hissediliyor.
Amerika tarafıysa tam tersi bir enerji veriyor. Özellikle yüksek gelir grubundaki Amerikalı tüketicinin lüks harcamaları hâlâ oldukça güçlü. FT’nin birkaç farklı analizinde de bahsedildiği gibi, borsa ve teknoloji kaynaklı servet artışı Amerika’daki lüks harcamaları beklenenden daha dayanıklı tuttu. Zaten bugün birçok büyük modaevi gelirinin çok ciddi bir kısmını Kuzey Amerika’dan elde ediyor. O yüzden Dior’un Los Angeles’a gitmesi, Gucci’nin Times Square’i kapatması ya da Louis Vuitton’un Frick Collection’a yerleşmesi yalnızca estetik kararlar gibi okunmuyor. Bunlar biraz da “burada kalıcıyız” mesajı.
Bir de işin kültürel tarafı var. Özellikle Trump döneminden beri konuşulan yüksek gümrük tarifeleri ve Avrupa ithalatı üzerindeki baskı, lüks sektörünü uzun süredir düşündürüyor. Ama markalar bunun cevabını yalnızca fiyat artırarak vermek istemiyor gibi. Bunun yerine Amerika’da daha “yerleşik” görünmeye çalışıyorlar: müze sponsorluğu yapmak, kültürel kurumlarla ortaklık kurmak, şehirle gerçek bir ilişki inşa etmek gibi. Louis Vuitton’un Frick Collection ile yaptığı uzun dönemli ortaklık ya da Dior’un LACMA açılışını Cruise show’una dönüştürmesi biraz bu yüzden önemli. Bu sırada bir de Chanel, Dia Art Foundation’ın sponsoru oldu.
Bu yüzden birkaç yıl önce Cruise sezonunun vazgeçilmez durakları olan Tokyo, Seoul ya da Shanghai’ın biraz geri planda kalması da tesadüf değil. 2010’ların sonunda Asya, hem ekonomik büyüme hem de K-pop ve Japon kültürünün global etkisi sayesinde modanın en heyecanlı oyun alanıydı. Şimdi ise rota biraz daha Amerika’ya dönmüş gibi görünüyor.
Bütün bunlar moda dünyasında şov lokasyonlarının artık yalnızca “güzel fonlar” olmadığını hatırlatıyor. Nerede defile yaptığınız, bugün nereye yatırım yaptığınızı, hangi kültürel hikayenin parçası olmak istediğinizi ve hangi tüketiciyle daha yakın bir ilişki kurmaya çalıştığınızı da anlatıyor. Cruise sezonu bu yüzden giderek daha ekonomik ve daha stratejik. Büyük modaevleri bugün Amerika’ya geldiğinde kendilerini o kültürel ekosistemin kalıcı bir parçası gibi konumlandırmak istiyorlar.
Kapak Fotoğrafı: Chanel
