Güneş saatlerini pek çoğumuz biliriz. Peki ya, zamanın bir vakitler sütle ölçüldüğünü hiç duymuş muydunuz? Kum saatlerinden kol saatlerine, insanlık yüzyıllardır zamanın izini sürüyor. Gelin saatlerin tarihini birlikte keşfedelim.
Bu yazıyı kaleme alırken çıkardığım notları Metis Yayınları’nın cep defterlerinden birinde tuttum. Bu defterleri kullananlar bilirler, her sayfanın sonunda kitaplardan alıntı bir cümle yer alır. Saatlerin dünden bugüne gelişimini ele alacağımız bu yazı için notlar aldığım sayfanın sonunda ise Marc Wittmann’ın Hissedilen Zaman kitabından şu cümleler yer alıyordu: “Bir yanda hayatın kısalığı ve ölümün kaçınılmazlığı varsa, diğer yanda da herkesin kendisine verilen zamanla ne yaptığı vardır.” Gününün çoğunu saatlerle geçiren bir editörün zaman ilgili bu cümleyi fark edip anlam yüklemesi bir tür algıda seçicilik olarak görülebilir. Ancak bana kalırsa bu tesadüf, bir kavram olarak zamanın ve dolayısıyla saatlerin hayatın ayrılmaz bir parçası olduğunun örneği.
Okumayanlar için Wittmann, Hissedilen Zaman’da zamanın göreceliğinden yola çıkarak kavrama sadece bilimsel değil psikolojik açıdan da yaklaşıyor. Zamanın daha mekanik yanını merak edenler içinse bizler de bu yazıda saatlerin tarihini dünden bugüne gelişimiyle ele alacağız.
Saatlerin Tarihi
İNSANLIK ZAMANIN PEŞİNDE
Tarihte ilk mekanik mekanizmanın kullanılması 12. yüzyıla dayanıyor. Ancak insanlık öncesinde de zamanı ölçebilmek için pek çok yönteme başvurdu. Bunlardan en bilineni Mısırlıların kullandığı güneş saatiydi. Zamanı güneşin konumuna göre ölçen bu saatlerde, bir çubuğun zemin üzerine düşen gölgesine göre günün vakti tayin ediliyordu. Bir başka yöntem ise antik dönemlere dayanan su saatleriydi. Su saatleri farklı dönemlerde ve uygarlıklarda başka çeşitlerde kullanıldı. Bu yöntemlerden biri, içerisinde kalan su miktarını işaret edecek çizgiler olan altı delik bir kaba su doldurularak kalan miktara göre zamanın ölçülmesiydi. 13. yüzyılın başında üretilen ilk mekanik saatlerle zamanın sahnesinde yeni bir perde açılacaktı.
