Prada’nın etekleri, Armani’nin ceketleri, Dries Van Noten’in desenleri… Sevdiğimiz tasarımcıların imzalarından vazgeçmesini istemiyoruz. Peki bir fikre sadık kalmakla kendini tekrar etmek arasındaki çizgi nerede?
Defile çıkışında “Bu tam onun yapacağı şey” demek mükemmel bir iltifat, hele başka bir tasarımcının işinde onun etkisini görüyorsak, fakat çok nadiren de biraz hayal kırıklığı. Miuccia Prada’nın eteklerini, Thom Browne’un gri takımlarını yeniden görmek istiyoruz ama bir yandan da bizi şaşırtsınlar istiyoruz. Tasarımcıdan beklentimiz pek makul sayılmaz; her sezon başka bir şey yapsın, ama özünü kaybetmesin.
Hedi Slimane bu beklentinin ne kadar çelişkili olduğunu konuşmak için en iyi örnek. Dior Homme’dan Saint Laurent’e, oradan Celine’e geçtiğinde dar kesimlerini, gençliğe ve müziğe duyduğu ilgiyi beraberinde götürdü. Ceketlerin omuzlarından pantolonların oranlarına, seçtiği yüzlerden çektiği fotoğraflara kadar tanıyabildiğimiz bir zevki vardı. Aynı ısrar, kimine göre tutarlı bir tasarımcı olmanın, kimine göre kendini tekrar etmenin işareti.
Alessandro Michele ve Rick Owens’ta da tek tek kıyafetlerden önce bir anlayışı ya da look’u ve karakteri görüyoruz. Michele’nin Vintage desen aşkı, takıları, tarihsel referansları üst üste koyma hevesi, Gucci’den Valentino’ya geçişinde de tanınabiliyordu. Owens’ta ise uzun, dökümlü kumaşlarla ağır ayakkabıların kurduğu oran dikkat çekici. Matthieu Blazy’nin malzemeye duyduğu merak, zamanla onun işlerinde aradığımız özelliklerden birine dönüştü. Deri ne kadar hafifleyebilir? Pamuk ya da denim gibi görünebilir mi? Onun tasarımcı olarak imzasını bu soruların yanıtlarında buluyoruz.
Tanıdıklığın nereden geldiğini tarif etmek bu yüzden her zaman kolay değil. Dries Van Noten’i çiçeklerinden çıkarıyoruz diyelim; çiçek kullanmayan kaç tasarımcı var? Nicolas Ghesquière’nin Balenciaga’da yaptıklarıyla Louis Vui tton koleksiyonları birbirinden farklı ama ikisinde de onun elini seçebiliyoruz. Tasarımcılar hakkında konuşurken saydığımız bu özellikler, kendi giyinme alışkanlıklarından, sevdikleri insanlardan, içinde büyüdükleri kültürden ve yıllarca uğraştıkları tekniklerden çıkıyor.
Madeleine Vionnet
Vionnet’nin elbiselerinde ilk anda göze çarpan sadelik detaylara indikçe yanıltıcı olduğunu belli ediyor. Kumaş vücuda kendiliğinden yerleşmiş gibi görünse de bu Vionnet’in küçük oyunu, büyük fikri. 1912’de kendi modaevini açan tasarımcının 1920’lerde geliştirdiği verev kesimde kumaş, iplik yönüne çapraz kesilerek esneklik kazanıyor. Böylece bedene daha rahat oturuyor, korsenin verdiği biçime ihtiyaç duymuyordu. Vionnet kumaşla denemeler yapıyor, nerede ve nasıl döküldüğüne göre elbisenin biçimini değiştiriyordu. Antik Yunan sanatından esinlendiği drapeler de bu çalışmanın bir parçasıydı. Karşımızda kumaşın bütün bu hareketlerini önceden düşünmüş bir tasarımcı…

Gabrielle Chanel
Keşke her tasarımcı önce kendi dolabına baksa… Gabrielle Chanel’in kendi hayatına uygun kıyafetler istemesi, sonradan başkalarının da vazgeçemeyeceği bir gardırobun başlangıcı oldu. 1910’larda kullandığı jarse, denizci bluzları ve spor giyimden aldığı fikirlerle rahat hareket edilebilen giysiler yapıyordu. 1954’te couture’e döndükten sonra geliştirdiği takımlarda da aynı rahatlığı gözetti. Yumuşak tüvit bedeni sıkıştırmıyor, ceketin iç tarafında etek ucuna dikilen zincir kumaşın düzgün durmasını sağlıyordu. Bugün düğmelerden ceplere, kenar şeritlerinden eteğin boyuna kadar hemen her ayrıntısını tanıdığımız bu takımın yapımında, giyenin gün boyunca nasıl hareket edeceği de düşünülmüştü. Sonraki tasarımcıların o ceketi tekrar tekrar ele alırken çalışabileceği malzeme epey fazlaydı.

Cristóbal Balenciaga
Dior’un ince belinin hâlâ gözde olduğu 1957’de Balenciaga’nın beli göstermeyen çuval elbisesi pek de sıcak karşılanmadı. Oysa tasarımcı bir süredir ceketlerin sırtını genişletiyor, kumaşı bedenden uzaklaştırıyordu. İspanyol giysilerinden ve dini kıyafetlerden aldığı hacimlerle çalışırken, bunları giderek daha sade biçimlere dönüştürdü. Şeklini koruyan ipek gazar da istediği siluetleri kurmasını kolaylaştırdı. Balenciaga’da elbisenin bedene oturması öncelik değildi, önden son derece sade görünen bir elbise, arkasına geçtiğinizde başka türlü görünür. Onun işlerini fotoğraflardan incelerken yan ve arka görünüşleri de aramakta fayda var.

Azzedine Alaïa
Alaïa’nın kadın vücudunu tanıması, yıllarca özel müşterilere kıyafet dikerek edindiği bir bilgiydi. Provalarda bir dikişin yerini değiştirmenin ya da belden birkaç santim almanın elbiseyi nasıl değiştirdiğini görüyordu. 1981 İlkbahar/Yaz koleksiyonunda deri, metal fermuarlar ve arkadan bağlanan eteklerle birlikte spor giyim için geliştirilmiş esnek kumaşları kullandı. 1980’lerde onunla özdeşleşen, bedeni saran elbiselerde bu kumaşlar kadar kalıbın da payı vardı. Hayran olduğu Vionnet’nin çalışmalarını incelemesi de aynı merakla ilgiliydi.

Giorgio Armani
Armani, kusursuz takımların içindeki erkeklerin birbirine benzemesinden hoşlanmıyordu. Ceketin giyene uyum sağlamasını istiyor, bunun için destekleri azaltıp omuzlarını yumuşatıyordu. Cerruti’de çalıştıktan sonra 1975’te kendi markasını kurduğunda geliştirdiği bu ceketler, 1980’de American Gigolo’da Richard Gere’in üzerinde geniş bir izleyiciye ulaştı. Şık olmak için resmi gözükmenin şart olmadığını söylüyordu sanki bu kıyafetlerle. Gri ve bej tonları, yumuşak kumaşlar, daha rahat bir duruş Armani’nin yıllarca üzerinde çalıştığı şeylerdi. Onu giymeye alışan müşteriler açısından da anlaşılır, her yeni sezonda başka bir adama dönüşmek istemiyor olabilirlerdi.

Yohji Yamamoto
Yamamoto’nun DNA’sını ortaya koyansa annesi ve onunla olan ilişkisi. Eşini savaşta kaybeden annesi, terzilik yaparak oğlunu büyütmüş. Yamamoto, kadınları koruma isteğini anlatırken annesinin yaşadıklarına dönüyor. 1972’de kurduğu Y’s için erkek giyiminden esinlenen bol kıyafetler yapmasının arkasında da bu düşünce var. 1981’de Paris’te gösterdiği koleksiyonlarda tanınan siyahlar, asimetrik kesimler ve uzun etek uçları zamanla onunla özdeşleşti. Vücudu ortaya çıkarmak onun ilgilendiği bir şey değildi, aksine geniş ceketlerin içinde o bedenin kayıp olmasıydı önemli olan. Ha bir de siyahlar tanıtıyor onu. Yine de Yamamoto’yu tanımamızı sağlayan, çoğu zaman bolluğun nasıl kesildiği. Bu siluet zaman içinde The Row’un da en büyük ilham kaynaklarından birine dönüştü.

Issey Miyake
1991’de William Forsythe’ın Frankfurt Balesi için hazırladığı The Loss of Small Detail’in kostümlerinde kullandığı teknik, 1993’te Pleats Please serisine dönüştü. Dansçıların hareketlerine uyum sağlayan bu hafif giysileri günlük hayatta kullanmak da kolaydı. Katlanabiliyor, az yer kaplıyor, giyildiğinde yeniden biçim alıyordu. Pililerin açılıp kapanmasıyla elbisenin ya da pantolonun görünüşü değiştiğinden, Miyake aynı teknikle çok farklı hacimler deneyebildi. Miyake, önce kumaşı pliseli hale getirip sonra giysiyi dikmek yerine, kıyafeti büyük ölçekte dikiyor, ardından ısıyla pliselerini oluşturuyordu.

Yves Saint Laurent
Saint Laurent’nın 1966 Sonbahar/Kış koleksiyonunda sunduğu Le Smoking’in ilk couture versiyonundan yalnızca bir tane satılmıştı. Geldiğimiz noktada Saint Laurent klasiği olarak gördüğümüz smokin, başlangıçta moda evinin müşterilerine pek hitap etmemişti. Kadınlar smokin içinde, şok edici! Neyse ki Rive Gauche’un daha genç müşterileri onu hemen benimsedi. Erkek smokininin kadın bedenine göre tasarlanması, gece elbisesine alışkın olanlar için yeni bir seçenek getiriyordu. Saint Laurent de koleksiyonlarında smokine yer vermeyi sürdürdü. Bir tasarımcıya ya da bu durumda hatta modaevine sadık kalmak diyebiliriz. Üzerinizde iyi durduğunu bildiğiniz kıyafeti ondan yeniden almak istiyorsunuz.

Vivienne Westwood
Westwood geçmişe pek meraklı, bu yüzden eski kıyafetlerin nasıl dikildiğini de irdeliyordu. 1981-82 Sonbahar/Kış “Pirate” koleksiyonunda tarihsel pantolon ve gömlek biçimleriyle çalışmıştı. Korselerini geliştirirken de arkadaşı ve sanat tarihçisi Gary Ness’in sahip olduğu bir örneği ve National Theatre’ın kostümlerini inceledi. 1987 Harris Tweed koleksiyonunda gösterdiği versiyonlarda esnek parçalar ve fermuar kullanarak korsenin giyilmesini kolaylaştırdı. Göğsü yukarı taşıyan kesim, belirgin bel ve tarihsel oranlar sonraki koleksiyonlarda da karşımıza çıktı. Bu kıyafetlerin aristokratik havasıyla Westwood’un onları giydirme biçimi arasındaki uyumsuzluk işin Punk tarafıydı. Bugün de kırmızı halının en cool siluetlerinden birine dönüştü.

Jean Paul Gaultier
Gaultier’nin korse merakı büyükannesinin dolabında bulduğu somon pembesi bir iç çamaşırına kadar gidiyor. İlk korse elbiseleri 1983 İlkbahar/Yaz koleksiyonunda gösterdi. 1989’da kumaşın büyük ölçüde ortadan kalktığı, balenlerin açıkta kaldığı kafes versiyonları geldi; bir yıl sonra da Madonna’nın Blond Ambition turnesiyle konik sütyenli korseyi neredeyse herkes tanıdı. Gaultier iç çamaşırının saklanması gereken bir şey olmadığını anlatmak istedi. Bu yüzden de onu dışarıda giyilecek kadar gösterişli yaptı.

Miuccia Prada
Miuccia Prada’nın yıllardır dönüp dolaşıp etek tasarlaması, 2027 İlkbahar/Yaz defilesinde zirve noktasına ulaştı. Raf Simons’la birlikte bütün koleksiyonu bu parçaya ayırdılar; henüz deneyecekleri şeyler bitmemiş belli ki. Naylonu plise yaptılar, cırt cırtların üzerine kristaller işlediler, normalde eteğin altında kalacak jüponu görünür bıraktılar. Üzerlerine giyilen sade bir kazak, gömlek ya da sütyen de eteğin havasını değiştiriyordu. Miuccia’nın kendi gardırobundan bildiğimiz o tanıdık parçanın ne kadar farklı giyilebileceğini gördük. Bu etek merakının yıllar içinde nasıl geliştiğini, Milano’daki Galleria Vittorio Emanuele II’de açılan kalıcı Pradasphere sergisinde de görmek mümkün. Bir oda, tavandan asılı halde dönen arşiv eteklerine ayrılmış. Farklı dönemlerden tasarımları yan yana görünce, Miuccia’nın aynı parçayla daha ne yapabileceğini neden hâlâ merak ettiğimiz belli olmuyor mu?

Thom Browne
Thom Browne’un gri takımı önce kendisi için istediği bir kıyafetti. 2001’de işini kurarken ceketi ve paçaları kısalttı. Ortaya çıkan, biraz küçülmüş gibi duran takımı başlangıçta pek kimsenin sevmediğini kendisi anlatıyor. Katolik okulunda giydiği üniforma ve Amerikan klasik giyimi, sonraki koleksiyonlarının da temelini oluşturdu. Takımın boyu değişti, etekli versiyonları yapıldı, oranları bazen neredeyse bir kostüm gibi görünecek kadar büyüdü.

Dries Van Noten
Kimse çiçekleri ve desenleri aynı anda karıştırıp ortaya çıkan kıyafetleri bir arzu nesnesine dönüştüremez, Dries dışında. 2013 İlkbahar/Yaz’ında pastel çiçeklileri punk ekoseleriyle bir araya getirmişti; tek başına romantik görünecek bir kumaş, ekoseyle birlikte daha rahat giyilebilecek bir şeye dönüşüyordu. Terzilik yapan bir ailede büyüyen ve ilk erkek koleksiyonunu 1986’da sunan Van Noten, ceket ve gömlek gibi parçaları çok iyi tanıyor. Bahçecilik merakı da renk ve çiçek seçimlerini besliyordu. Bu iki ilgi, bolca desen ve işlemeye rağmen kıyafetlerin tanıdık kalmasını sağladı. Dries’de bir look’u beğenip parçaları ayrı ayrı incelediğinizde, bazen hiçbirinin tek başına aynı etkiyi yapmadığını fark edersiniz. Asıl maharet onları bir araya getirişinde zira.

John Galliano
Galliano’nun 1984’teki mezuniyet koleksiyonu Les Incroyables, Fransız Devrimi sonrasının abartılı giyinen gençlerinden esinleniyordu. Bu geçmiş merakı, Londra’daki New Romantic çevresinin giyinme hevesine de gayet uygundu. Tarihsel bir kıyafeti incelerken onu giyecek kişiyi hayal etmek, Galliano’nun sonraki işlerinde de sürdü. Verev kesilmiş, vücuttan akıp giden bir elbiseden de beli sımsıkı kavrayan, kalçayı büyüten bir ceketten de tanıyabiliyoruz. Vionnet’nin kesimleri, tarihsel korseler ve dönem kıyafetleri, onun tasarımlarında hep geri döndüğü kaynaklar. Kendi markasından Dior’a, oradan Maison Margiela’ya uzanan işlerinde, kesimle kurduğu bu hikaye anlatma alışkanlığını takip edebiliyoruz. İptal edilmeseydi, Mayıs 2027’de Met’te açılması planlanan John Galliano: Horizons sergisinde de bu sürekliliği bir arada görecektik.

Martin Margiela
1988’de gösterilen 1989 İlkbahar/Yaz koleksiyonunda, Tabi botların kırmızı boyaya batırılmış tabanları beyaz podyumda iz bırakıyordu. Bugün tanımak için bir an bakmamızın yettiği ayakkabı ilk defilede böyle sunulmuştu. Sonraki yıllarda açıkta kalan dikişler, astarlar, prova izleri ve yeniden kullanılan eski giysiler de Margiela’yla özdeşleşti. Giysinin yapımında genellikle kapatılan ya da temizlenen şeyleri görünür bırakıyordu. Beyaza boyanan botun giyildikçe çatlaması da görünüşünün bir parçasıydı. Margiela’nın işlerine dönüp bakınca pek çok tasarımın aynı çalışma alışkanlıklarından çıktığını görüyoruz. İsmi yazmayan bir etiketi tutan dört beyaz dikiş de diğer bir örnek.

Rei Kawakubo
Kawakubo için kendi yaptıklarından memnun olmamak, yeni bir koleksiyonun başlangıcı olabiliyor. 1979’da daha güçlü, daha önce yapılmamış işler üretmek istediğini anlatıyordu. 1980’lerin başında Paris’te gösterdiği bol, asimetrik ve çoğunlukla siyah giysiler bu arayışın ardından geldi. 1997 İlkbahar/Yaz koleksiyonundaki Body Meets Dress—Dress Meets Body’de ise dolgular kullanarak vücudun beklenmedik yerlerinde şişkinlikler oluşturdu. Belin ince, kalçanın düzgün görünmesi gerekmiyordu. Sonra yaptığı her şey neredeyse bu fikir üstüne şekillendi zaten.

Nicolas Ghesquière
2018 İlkbahar/Yaz Louis Vuitton koleksiyonundaki işlemeli ceketleri hatırlayalım. 18. yüzyıl erkek giyiminden alınmış gibi görünüyorlardı, altlarında ise spor şortlar ve iri tabanlı ayakkabılar vardı. Ghesquière’in dönemleri karıştırma merakı bu look’ta oldukça açık. 1997’de tasarımın başına geçtiği Balenciaga’da da Cristóbal’in kesimlerini ve hacimlerini incelerken kendi spor giyim ve bilimkurgu ilgisini işe katmıştı. Eski bir biçim, yeni bir malzemeyle ve değişmiş oranlarla gelecekten gelmiş gibi görünebiliyordu. Vuitton’da geçmişten aldığı parçalar daha çok göze batıyordu. Onu “fütüristik” diye tanımlamaya alışkınız ama kıyafetlerini irdelememizi sağlayan tam da hangi döneme ait olduklarına karar verememek.






