Son Şeftali Hasadı: “Alcarràs”

Solé ailesinin en büyük kuşağı dede Rogelio’ya bu arazi, yıllar evvel Alcarràs’ın varlıklı ailelerinden Pinyollar tarafından verilmiştir. 1930’lu yıllarda süren İspanya İç Savaşı sırasında devrimciler çiftçilerin emeğini sömüren toprak ağalarını tehdit ederken Rogelio, Pinyol ailesini evlerinde saklamış ve bu vefanın karşılığında da Pinyollar, ailenin bugün üzerinde çiftçilik yaptığı toprakları vermiştir. Ne var ki, o dönemler işletme hakkı için belge verilmediğinden Rogelio’nun elinde işletme hakkının bulunduğu bir belge ya da tapu yoktur. “Alcarràs”, Pinyol ailesinin son mirasçılarının bu geniş arazi üzerinde güneş panelleri kurmak üzere devretmeye karar vermesiyle Solé ailesinin içinde bulunduğu çaresizliği yalın ve şiirsel bir dille anlatıyor. Yaz sonuna kadar araziyi Pinyollara devretmek zorunda olan Solé ailesinin toprakları üzerindeki son şeftali hasadını izliyoruz.

Simon’un toplumsal gerçekliği lirik bir dille işleyerek kurduğu anlatı belli bir zaman diliminde gösterilmiyor; Solé ailesinin hikâyesi dün de, bugün de yaşanıyor olabilir, oldukça zamansız kurgulanmış. Filmde aslolan, çiftçilerin kapitalist düzene karşı verdikleri mücadele, aile içinde yaşanan çatışmalar ve günbegün kaybolan çiftçi emeğiyle birlikte yok olan topraklar. (Filmin bir kısmında, civardaki çiftçilerin emeklerini karşılamayan satış politikalarına karşı yaptıkları toplu eylem sahnesini de görüyoruz.) Simon, hikâyesini anlatırken belirli bir zamana odaklanmadığı gibi anlatıcı olarak tek bir kahraman üzerinden ilerlemiyor. Bir yanda araziyi çekip çeviren büyük oğul Quimet’in içinde sıkışıp kaldığı çaresizliği hissederken bir yandan da dede Rogelio’nun hatıralarını, şeftali ağaçları ve üzüm bağlarıyla çevrili bu toprakların geçmişini dinliyoruz. Rogelio’nun toprağıyla olan bağı, mırıldandığı eski bir Katalanca şarkı, nasıl dikildiğini anlattığı incir ağacı gibi pek çok nüans toprak ve insan arasındaki güçlü bağı dramatize edilmeyen duygulu bir gerçeklikle hissettiriyor. Yönetmenin bir kartpostal güzelliğindeki bahçelerde anlattığı bu hikâye, bundan yıllar evvel toprak ve toprak üzerinde işleyen insanlar için söylenmiş Nâzım Hikmet dizelerini getiriyor akla:

“Dedim ki: bak
bak başladı karşımızda bir çocuk gibi gülmeğe
bir adım geride ağlayan toprak.
Bak ki, incirler iri zümrüt gibidir,
kütükler zor taşıyor kehribar salkımları.
(…) Dedim ki, bak
burda insan toprak gibi, güneş gibi, deniz gibi bereketli.
Burda insan gibi verimli deniz, güneş ve toprak.”

Dede Rogelio’nun toprakla kurduğu bağ ile çiftinin toprağında neden direngen olması gerektiği hissettirirken son kuşakların da arada kalmışlığını göstermeyi ihmal etmiyor Simon. Lisede okuyan Roger’in çiftçiliğe merak duymasına rağmen babası Quimet’in sürekli okuldaki başarısı üzerinden iğnelemesi, anne Dolores’nin bu kriz döneminde anaç bir tavırla aileyi bir arada tutmaya çalışması ve bu geniş ailenin hala, enişte, kuzenlerden oluşan diğer üyelerinin hikâyeye yansıması…  “Alcarràs”, bu farklı kuşakların her birine odaklıyor kamerasını. Şeftali bahçelerinde geçirdikleri bu son hasatta tüm aile bir belirsizliğin ortasında savaş verse de Simon, evin geniş masasında güneşin üzerlerine battığı bir akşam sofrası kurmayı da ihmal etmiyor. Tüm çatışmalara ve güneş panellerinin kurulmasıyla yakın gelecekte kendilerini bekleyen belirsizliklere rağmen Solé ailesi, kendi üzümlerinden yaptıkları şarapların kadehlere dolduğu, güneşin sofralarına battığı bir akşamda aynı sofrada olmayı başarabiliyor.

Simon hem ailesinden hem de Katalonya’daki çiftçilerden yola çıkarak, toprakları için direnen bir çiftçi ailenin öyküsünü anlatıyor “Alcarràs”ta. Bunu yaparken pastoral manzaraları yakaladığı uzun çekimleri göz doldurarak kullandığı gibi, karakterlerin duygularını da incelikle sahneye taşımayı başarıyor, üstelik kamerası oldukça geniş bir aileyi sığdırıyor merceğine. Tüm ailenin evlerinin bahçesinde yeşil ve uzun şeftali ağaçlarını izledikleri son sahne ile film biterken şu soruyu soruyorum kendime: Her şeye rağmen tüm aileyi bir arada tutan şey, mevsimi geldiğinde ortadan yarılıp sürgün veren ballı şeftalilerin çekirdeği midir?