İskandinav sinemasının Cannes’da ödüllenen, Oscar’a uzanan ya da yıllar sonra bile tartışılmaya devam eden yapımlarını bir araya getirdik.
Havalar soğuyup akşamlar erken çökmeye başladığında, battaniyeye sarılıp izlenecek filmler de değişiyor. Tam da bu mevsimde İskandinav sinemasının yavaş, sessiz ve içe dönük dünyası çok daha iyi hissettiriyor.
İskandinav sinemasında mutlaka izlemeniz gereken filmler seçkimizde, klasikleşmiş Bergman başyapıtlarından yakın dönemin Norveç, Danimarka, İsveç, Finlandiya ve İzlanda filmlerine uzandık. Finlandiya ve İzlanda coğrafi olarak İskandinav yarımadasının dışında kalsa da listemizi Nordik ülkeler ekseninde genişletmek istedik. Çünkü bu filmler, aynı sessizliği, aynı yalnızlığı ve soğuğun altındaki o beklenmedik sıcaklığı paylaşıyor. Ve özellikle de kışın kendini iyiden iyiye hissettirdiği bugünlerde tam da bu duyguya ihtiyacımız var.
İçindekiler
The Worst Person in the World / Dünyanın En Kötü İnsanı (2021)
IMDb: 7.7
Norveçli oyuncu Renate Reinsve’yi dünya çapında ünlü yapan ve performansıyla 2021 Cannes Film Festivali’nde En İyi Kadın Oyuncu ödülünü kazandıran The Worst Person in the World, yönetmen Joachim Trier’in Oslo üçlemesinin son filmi. Aşk, kimlik, özgürlük ve yetişkin yaşlardaki belirsizlik duygusunu işleyen film, başlarda biraz romantik komedi gibi başlıyor ama bir noktadan sonra varoluşsal bir dramaya dönüşüyor. Esas kız Julie seçimlerinin sonuçlarını yaşıyor ama sanki seçmediklerinin de yasını tutuyor. Filmin ayrıca 2022 Oscarlarında En İyi Uluslararası Film ve En İyi Özgün Senaryo dallarında aday gösterildiğini de not düşelim.
The Hunt / Onur Savaşı (2012)
IMDb: 8.3
Danimarkalı yönetmen Thomas Vinterberg imzalı The Hunt, insanların gerçeği öğrenmekten çok birbirlerinin inandıkları şeylere inanması sonucu haksız yere suçlanan anaokulu öğretmeni Lucas’ın hikâyesini anlatıyor. Hayatını yeniden kurmaya çalışan Lucas, küçük bir kızın söylediği birkaç söz nedeniyle çok ciddi bir istismar suçlamasıyla karşı karşıya kalıyor. Ortada hiçbir şey yokken, arkadaşları, iş arkadaşları ve komşuları ona sırt çeviriyor. Dünyaca ünlü oyuncu Mads Mikkelsen’in kariyerinin en iyi performanslarından biri olarak kabul edilen Lucas karakteri, oyuncuya 2012 Cannes Film Festivali’nde En İyi Erkek Oyuncu ödülünü kazandırdı. Filmin “av” anlamına gelen orijinal adı aslında burada avlanan şeyin bir hayvan değil, insan olduğunu vurguluyor.
Persona (1966)
IMDb: 8.0
Sinema tarihinin en önemli psikolojik filmlerinden biri olan Persona, İskandinav sinemasını seviyorsanız mutlaka izlemeniz gereken filmlerden. İsveçli oyun yazarı ve yönetmen Ingmar Bergman imzası taşıyan film, bir gün bir oyun sırasında aniden konuşmayı bırakan tiyatrocu Elisabet Vogler’in hikâyesini anlatıyor. Aslında sadece Elisabet’in de değil, tedavisi sırasında onunla ilgilenen hemşire Alma’nın da. Bir süre sonra Elisabet’in suskunluğu Alma’nın daha çok konuşmasına neden oluyor. Alma konuştukça aralarındaki dinamik de değişmeye başlıyor. Eleştirmenler tarafından tüm zamanların en iyi filmlerinden biri olarak gösterilen Persona, bir insanı nasıl tanıyabileceğimiz hakkında önemli sorular soran bir başyapıt.
Druk / Körkütük (2020)
IMDb: 7.7
Thomas Vinterberg imzalı en ünlü filmlerden biri de yine Mads Mikkelsen’in başrolünde olduğu Druk. Film, orta yaş krizini ve hayatın giderek daha da sıradan hale gelmesini eğlenceli ve biraz da hüzünlü biçimde anlatıyor. Bir grup arkadaş, bir gün bir arkadaş toplantısında, insanların kanlarında belirli bir miktar alkol olması halinde daha özgüvenli ve rahat olabilecekleri iddiasını bir deney olarak uygulamaya karar veriyorlar. Kendilerini canlı hissedebilmek için dışardan bir desteğe ihtiyaç duyuyorlar. Kayıp zamanlar, erkekler ve duygusal ihtiyaçları, özgürlük ve kontrol gibi pek çok kavramı sorgulayan film, 2021 Akademi Ödülleri’nde En İyi Uluslararası Film Oscar’ını kazandı. Ayrıca BAFTA’da İngilizce Olmayan En İyi Film ödülünü aldı ve 2020 Avrupa Film Ödülleri’nde En İyi Film, Yönetmen, Senaryo ve Erkek Oyuncu dahil dört önemli ödül kazandı. Filmin finalinde Mikkelsen’in dans sahnesi de çok popüler oldu. Ünlü aktörün gençlik yıllarında dans eğitimi aldığını da belirtelim.
Oslo, August 31st / Oslo, 31 Ağustos (2011)
IMDb: 7.6
Trier üçlemesinin ikinci filmi olan Oslo, August31st Fransız yazar Pierre Drieu La Rochelle’in 1931 tarihli Le Feu Follet romanından uyarlanmış bir yapım. Modern insanın yalnızlığı, depresyonu, korkuları, bağımlılığı ve hayata yeniden başlama ihtimali hakkında derinliği olan bir hikâye. Otuzlu yaşlarının başındaki Anders’in, bağımlılık tedavisinin sonrasında Oslo’ya geri dönmesi ile başlayan film, onun için, artık sahip olmadığı bir hayat demek. Arkadaşları evlenmiş, çocukları olmuş, kendisi ise zamanının çoğunu boşa geçirdiğini düşünüyor. Başkalarının hayatını idealize ediyor, yabancılık çekiyor. Oslo aslında onun evi ama aynı zamanda da evi gibi hissettirmiyor. Trier’in bu üçlemedeki ilk filmi Reprise’ı da izlemenizi öneririz.
Wild Strawberries / Yaban Çilekleri (1957)
IMDb: 8.1
Ingmar Bergman’ın en ünlü eserlerinden biri olan Wild Strawberries, yaşlanmak, pişmanlık, yalnızlık, ölüm korkusu ve geçmişle hesaplaşmak üzerine çekilmiş, sinema tarihinin en önemli filmlerinden biri. Saygın bir doktor olan Isak’ın geçmişine dönerek hayatını yeniden değerlendirmesini anlatan filmde çok başarılı bir hayat yaşamanın mutlu olmak anlamına gelmediğinin altı çiziliyor. Filmin açılışında da sinema tarihinin en ünlü rüya sekanslarından biri var. Isak terk edilmiş sokaklarda dolaşırken akrebi ve yelkovanı olmayan bir saat görüyor. Bu da zamanın tükenmesi ve ölümün yaklaşması gibi yorumlanabilir ama başka bir açıdan da Isak’ın rüyaları aslında bugüne kadar bastırdığı duyguları ve korkularını temsil ediyor. Wild Strawberries, 1958 Berlin Film Festivali’nde Altın Ayı kazandı. Bergman’ın uluslararası saygınlığını pekiştiren ve sonraki yönetmenleri etkileyen temel filmlerinden biri kabul ediliyor.
Sick of Myself / İlgi Manyağı (2022)
IMDb: 7.1
Norveçli yönetmen Kristoffer Borgli imzalı Sick of Myself de İskandinav sinemasının en popüler filmlerinden biri. İlgi görme arzusunun zamanla nasıl patolojik hale gelebileceğini anlatan bir kara komedi olan film, sosyal medya çağının görünür olma takıntısını, narsizmi, mağduriyet üzerinden kazanılan toplumsal ilgiyi ve modern ilişkilerdeki rekabeti anlatıyor. Filmde, Oslo’da yaşayan Signe adındaki bir kadının hikâyesini izliyoruz. Signe başlarda yan etkileri olan bir ilaç kullanarak dikkat çekmeye çalışıyor. Zaman geçtikçe, yapabileceklerinin sınırı da kalkıyor ve kendine daha fazla zarar vermeye başlıyor. Çünkü Signe için acı çekmek, başkalarının ilgisini ve sevgisini kazanmanın bir yolu haline geliyor. Film, 2022 Cannes Film Festivali’nde Un Certain Regard (Belirli Bir Bakış) bölümünde gösterildi. Borgli’nin uluslararası alanda tanınmasını sağlayan önemli yapımlardan biri oldu.
Sentimental Value / Manevi Değer (2025)
IMDb: 7.7
Joachim Trier ve Renate Reinsve’yi bir kez daha birleştiren Sentimental Value, aile travmaları, kuşaklar boyunca aktarılan duygusal yaralar, baba-kız ilişkileri ve sanatın iyileştirici gücü üzerine son derece incelikli bir Norveç filmi. Filmin önemli sorusu şu: Bir insan, sevdiği kişilere yaşattığı acıyı onlarla konuşmadan, yalnızca sanat yoluyla telafi edebilir mi? Birbirinden oldukça farklı olan iki kız kardeş, annelerinin vefatı sonrası uzun zamandır görmedikleri babaları ile yeniden karşılaşıyor. Filmde ailenin yaşadığı ev aslında onların hayatlarındaki en önemli dinamiklerden biri. Geçmişlerinin, kayıplarının, çocukluk travmalarının en belirgin tanıdığı bu ev. Evin değişmesi de aile ilişkilerinin dönüşmesiyle birlikte resmediliyor. Film, 2025 Cannes Film Festivali’nde Büyük Ödül’ü (Grand Prix) kazandı. Ayrıca 2026 Oscarlarında En İyi Uluslararası Film ödülünün sahibi oldu. Özellikle Wild Strawberries ve The Worst Person in the World’ü sevdiyseniz bu filmi de seveceksiniz.
The Promised Land / Vadedilen Topraklar (2023)
IMDb: 7.7
Nikolaj Arcel imzalı Danimarka yapımı The Promised Land hırs, sınıf ayrımı, iktidar, insan onuru ve bir insanın kendisini kanıtlamak uğruna neleri feda edebileceği üzerine son derece güçlü bir film. Başrolde yine Mads Mikkelsen’i izliyoruz. Ancak bu kez film 18.yüzyılda geçiyor. Mikkelsen burada, yoksul bir aileden gelen emekli yüzbaşı Ludvig Kahlen rolünde. Sınıf atlama arzusu, doğa ve insanla mücadele, iktidar ve adaletsizlik ve aileyi yeniden tanımlamak gibi kavramları işleyen filmde, Mikkelsen bu rolüyle 2023 Avrupa Film Ödülleri’nde En İyi Erkek Oyuncu ödülünü kazandı. Film ayrıca görüntü yönetimi ve kostüm tasarımı dallarında da ödüllendirildi. The Promised Land, Ida Jessen’in Kaptajnen og Ann Barbara romanından uyarlanmış. Filmdeki karakter gerçek bir tarihi figürden esinlenmiş. The Promised Land daha klasik anlatılı, görkemli, çatışma ve olay örgüsü açısından güçlü bir dönem draması.
Triangle of Sadness / Hüzün Üçgeni (2022)
IMDb: 7.2
Ruben Östlund’un yönetmen koltuğunda oturduğu Triangle of Sadness da İsveç yapımı bir kara komedi. Carl ve Yaya, moda dünyasında çalışan genç bir çift. Carl erkek model, Yaya ise hem model hem de sosyal medya fenomeni. Ve aralarında sürekli bir güç mücadelesi var. Çift, dünyanın en zengin insanlarının katıldığı lüks bir yat seyahatine davet ediliyor. Ve tabii olaylar gelişiyor. Bu arada filmin ismiyle ilgili de ilginç bir not: “Triangle of Sadness” estetik dünyasında iki kaşın arasında oluşan kırışıklık bölgesi için kullanılan bir ifade. Yönetmen Östlund, bu kavramı bir estetik cerrahın sözlerinden esinlenerek filme taşımış. İnsanların iç dünyalarındaki mutsuzluktan çok yüzlerindeki mutsuzluk izlerini ortadan kaldırmakla ilgilenmelerini eleştiriyor. Film, 2022 Cannes Film Festivali’nde Altın Palmiye kazandı. Östlund’un The Square (2017) sonrasında aldığı ikinci Altın Palmiye oldu. Ayrıca 2023 Oscarlarında En İyi Film, En İyi Yönetmen ve En İyi Özgün Senaryo olmak üzere üç dalda aday gösterildi.
Fallen Leaves / Sararmış Yapraklar (2023)
IMDb: 7.2
Fin yönetmen Aki Kaurismäki imzalı olan, romantik dram ve kara komedi olarak tanımlayabileceğimiz Fallen Leaves de listemize almanızı tavsiye ettiğimiz İskandinav filmlerinden biri. Yalnızlık, aşk, işçi sınıfının hayatı ve bütün olumsuzluklara rağmen mutluluğu aramaktan vazgeçmemek üzerine son derece sade, melankolik ama şaşırtıcı ölçüde umutlu bir film. Helsinki’de bir markette çalışan Ansa ile alkol problemi olan Holappa’nın tesadüfen karşılaşıp birbirlerinden etkilenmelerini anlatan film, öyle büyük bir aşk filmi değil. İki karakter doğru dürüst konuşamıyor, birbirlerini tanımaya çalışıyor ve bir dizi talihsizlik yaşıyorlar. İşçi sınıfı ve ekonomik güvensizlik de bu işin bir parçası. Karakterler bazen en absürt durumlarda bile tepki vermiyorlar. Günümüzde geçen filmde ayrıca eski şarkılar, kıyafetler, radyolar gibi 70’lerin ve 80’lerin ruhuna ait öğeler de görüyoruz. Fallen Leaves, Kaurismäki’nin daha önceki filmleri Shadows in Paradise, Ariel ve The Match Factory Girl’le de bağlantılı. Film, 2023 Cannes Film Festivali’nde Jüri Ödülü’nü (Prix du Jury) kazandı. Ayrıca 2023 FIPRESCI Büyük Ödülü’ne layık görüldü.
Lamb / Kuzu (2021)
IMDb: 6.3
İzlandalı yönetmen Valdimar Jóhannsson’un özellikle sonuyla izleyicileri şaşkına çevirdiği Lamb; annelik, kayıp, yas, doğa ve insanın sahip olma arzusu üzerine son derece tuhaf, tekinsiz bir film. Başlarda bir korku filmi gibi gözükmüyor. Doğanın içinde insanlardan uzak yaşayan María ve Ingvar’ın hikâyesini anlatıyor. Bir gün ahırlarında sıra dışı bir yavru doğuyor ve çift bu yavruyu sahiplenerek onu çocukları gibi büyütüyor. Bir zaman sonra, hiç düşünmedikleri bir şey oluyor. İzlanda folkloründe insanların doğaüstü varlıklarla karşılaşması gibi motifler sık görülüyor. Film de aslında bu geleneksel yapıdan ilham alarak hikâyesini bu yönde kuruyor. İzlanda’nın uçsuz bucaksız manzaraları, sisli dağları, soğuğu ve sert doğası da bu sessizliğin bir parçası. Lamb, 2021 Cannes Film Festivali’nde Belirli Bir Bakış (Un Certain Regard) bölümünde Özgünlük Ödülü’nü kazandı. Ayrıca 2021 Sitges Film Festivali’nde En İyi Film ödülüne layık görüldü.
Müzik ve Sinemanın İç İçe Geçtiği İrlanda Filmleri
Kaçırmamanız Gereken İskandinav Dizileri
