Türkiye, megayat üretiminde dünyanın en güçlü ülkelerinden biri. Şimdi yeni bir eşikteyiz. “Made in Türkiye” ile kazanılan güven, “Designed in Türkiye” ifadesini de uluslararası bir prestij göstergesine dönüştürebilir mi?
Türkiye’nin büyük ve iddialı yatlar inşa edebildiğini artık dünyaya anlatmamız gerekmiyor. Türk tersaneleri, mühendislikten el işçiliğine, özel üretim kabiliyetinden farklı müşteri beklentilerine uyum sağlamaya kadar pek çok alanda kendini kanıtladı. Bugün artık asıl soru üretimde konuşulan bu başarımızın tasarım alanına da yansıyıp yansımayacağı.
İtalya’nın tasarımla, Hollanda’nın mühendislikle, İskandinav ülkelerinin sadelikle anılması tek bir başarılı ürüne dayanmıyor. Bu algıların arkasında yıllar boyunca sürdürülen bir yaklaşım, birbirini tamamlayan markalar ve dünyaya iyi anlatılmış tasarım hikâyeleri var.
Türkiye’nin de benzer bir yolculuğa başlaması mümkün. Üstelik Türk yat tasarımının en güçlü yanı, belki de henüz tek bir kalıba dönüşmemiş olması.
Tek Bir Türk Yatı Tarifi Var Mı?
Bugün “Türk yatı” denildiğinde akla hemen gelen belirli bir siluet ya da ortak bir estetik kod yok. Fakat bunu yalnızca bir eksiklik olarak görmek doğru değil. Türkiye’deki tasarımcılar, Akdeniz’in sıcak ve sosyal yaşamından explorer yatlara, geniş hacimli modellerden daha sade ve kişisel projelere kadar birbirinden farklı dünyalar yaratabiliyor.
Can Yalman’ın “Kimlik sonuçtur; başlangıç noktası değildir” sözü, bu nedenle önemli. Tasarım kimliği birkaç çizgiye, renge ya da geleneksel motife karar verilerek oluşturulamıyor. Yalman’ın ifadesiyle, “Bir sabah uyanıp bir tasarım dili yaratamazsınız.” Kimlik, özgün ve tutarlı işlerin zaman içinde birbirinin üzerine eklenmesiyle belirginleşiyor.
Türkiye’nin denizcilik geçmişi burada güçlü bir kaynak sunuyor. Ancak mesele guleti, tirhandili ya da Boğaz sandalını olduğu gibi yeniden üretmek değil. Bu teknelerin arkasındaki yaşam biçimini anlamak daha değerli. Tanju Kalaycıoğlu’nun “Türk teknesinin karakteri, üzerinde geçirilen zamanın kalitesinde saklı” sözü bu düşünceyi çok iyi anlatıyor. Denize yakın olmak, açık havada yaşamak, gölge yaratmak, misafir ağırlamak ve birlikte geçirilen zamanı önemsemek… Tasarımın başarısı yalnızca teknenin uzaktan nasıl göründüğünde değil, içinde nasıl hissettirdiğinde ortaya çıkıyor.
Kalaycıoğlu “İyi bir tasarımcı yalnızca metrekare üretmez; teknenin karakterini koruyarak hacim yaratır” diyor. Daha büyük salonlar ve kabinler tek başına lüks yaratmıyor. Doğru oran, doğal ışık, denizle kurulan yakınlık ve yaşanabilir alanlar çok daha kalıcı bir değer sunuyor.
Güzel Çizginin Ötesinde
Türk tasarımcıların önemli avantajlarından biri, üretime yakın çalışmaları. Tasarlanan her çizginin nasıl inşa edileceğini, hangi malzemeyle karşılık bulacağını ve günlük hayatta nasıl kullanılacağını biliyorlar.
RED Yacht Design’dan Fatih Sürekli, “Güzel bir çizgi yaratmak tek başına yeterli değil. O çizginin inşa edilebilir, satılabilir, yaşanabilir ve sahibine gerçekten değer katabilir olması gerekiyor” diyor. “Hayal kurarken üretimden ve gerçek hayattan kopmuyoruz” sözleri ise Türk tasarım yaklaşımının güçlü tarafını özetliyor.
BAZ Yacht Design’ın bakışı, Türk tasarımının mutlaka tek bir stile dönüşmesi gerekmediğini gösteriyor. Onlara göre gelecekte “Türk teknesi” denildiğinde akla “iyi tasarlanmış, iyi mühendislik çözülmüş, kaliteli üretilmiş ve dünya standartlarında güven veren tekneler” gelmeli.
Belki de Türkiye’nin tasarım dili tam olarak buradan doğacak: Tek bir siluetten değil; denizle yakın ilişki kuran, yaşanabilir, iyi üretilmiş, farklı kültürleri okuyabilen ve güven veren yatlardan.
Elbette yetenek tek başına yeterli değil. Tasarımcıya daha fazla alan açılması, özgün fikirlerin desteklenmesi ve yapılan işlerin uluslararası ölçekte görünür kılınması gerekiyor. Can Yalman’ın söylediği gibi, “Sorun tasarımcı eksikliği değil, özgün tasarım üretme cesareti ve buna yatırım yapma kararlılığıdır.”
“Designed in Türkiye” bir gün prestij ifade edebilir. Ancak bunun yolu yeni bir slogan bulmaktan değil; dünyada iz bırakan tasarımları aynı nitelikle, cesaretle ve süreklilikle üretmekten geçiyor. Türkiye yat üretiminde sözünü söyledi. Şimdi kendi tasarım hikâyesini yazma zamanı.
Türkiye’nin Dünya Çapında Tanınan Tasarımcılarına Sorduk:
Türkiye tasarımda bir prestij ülkesi olabilir mi?
CAN YALMAN / Can Yalman Design & NUmarine Yachts
Can Yalman, 2002 yılında kurduğu Can Yalman Design bünyesinde endüstriyel tasarımdan ürün geliştirmeye ve yat tasarımına uzanan projeler yürütüyor. Numarine ile uzun yıllara yayılan işbirliği, markanın bugün tanınan tasarım dilinin oluşumunda önemli rol oynadı.
Ne dedi?
Bunun için öncelikle kendi tasarımcılarımıza daha fazla güvenmemiz gerekiyor. Türkiye’de uluslararası düzeyde iş üreten çok başarılı tasarımcılar ve stüdyolar var. Yetenek eksikliğimiz olduğunu düşünmüyorum; aksine çok güçlü bir tasarım potansiyeline sahibiz.
Ancak tasarımcıya yalnızca proje vermek yeterli değil; ona fark yaratma özgürlüğü de tanımak gerekiyor. Başarılı olmuş örnekleri tekrar etmek daha güvenli görünebilir ama gerçek tasarım değeri mevcut olanı kopyalamakta değil, yeni bir bakış açısı geliştirmekte ortaya çıkıyor.
Sorun tasarımcı eksikliği değil, özgün tasarım üretme cesareti ve buna yatırım yapma kararlılığı. Sürekli “Dünyada ne yapılıyor?” diye sorarsak takip eden taraf oluruz. Biraz daha “Biz kimiz, bizim hikâyemiz nedir, deniz kültürümüz ve yaşam biçimimiz tasarıma nasıl yansıyabilir?” sorularını sormamız gerekiyor.
İtalya’nın başarısı yalnızca iyi tasarımcılar yetiştirmesinden değil, kendi tasarım kültürüne inanmasından geliyor. Türkiye’nin de benzer bir noktaya ulaşabilmesi için markaların, tersanelerin ve yatırımcıların Türk tasarımcılarına daha fazla alan açması ve özgün fikirlerin gelişmesine izin vermesi gerekiyor.
OSMAN TANJU KALAYCIOĞLU / Taka Yacht Design
Osman Tanju Kalaycıoğlu, markası Taka Yacht Design çatısı altında uzun yıllardır yat tasarımı ve tekne inşa projeleri üzerinde çalışıyor. Klasik denizcilik kültürü, ahşap tekne geleneği ve çağdaş yat tasarımını bir arada ele alan yaklaşımıyla Türkiye yat tasarımının deneyimli isimlerinden biri.
Ne dedi?
Bu artık bir hayal değil, ulaşılabilir bir hedef. Türkiye zaten üretim kalitesi açısından dünyanın önde gelen yat inşa merkezlerinden biri. Ancak gerçek prestij, başkalarının tasarımlarını kusursuz üretmekten değil, kendi fikirlerimizi ve kendi tasarım anlayışımızı dünyaya ihraç etmekten gelir.
Bunun için özgün bir tasarım dili oluşturmak, uluslararası ölçekte tanınan tasarımcılar yetiştirmek gerekli ve aynı zamanda Türk markalarının da kendi hikâyelerini yaratması lazım. Bunların yanında çok önemli bir unsur daha var: Türk sektörünün kendi tasarımcılarına güvenmesi.
Tasarım kültürü yalnızca yetenekle değil, fırsat verilerek gelişir. Bir ülkenin tasarım ekolü ancak kendi insanlarına güvenmesiyle oluşabilir. Türkiye; deniz tarihi, ahşap tekne geleneği, mavi yolculuk kültürü ve çağdaş üretim gücüyle bu potansiyele sahip.
Hedefimiz yalnızca üzerinde “Made in Türkiye” yazan tekneler görmek değil, dünya yatçılığında bir tasarım referansı haline gelmiş “Designed in Türkiye” imzasını da görebilmek. Türkiye’nin artık bu eşiğe hiç olmadığı kadar yakın olduğuna inanıyorum.
FATİH SÜREKLİ / RED Yacht Design
Fatih Sürekli, Türkiye’den doğarak uluslararası ölçekte projelere imza atan RED Yacht Design’ın kurucu ortaklarından. Stüdyo, tasarımı üretim, mühendislik, kullanıcı deneyimi ve marka değeriyle birlikte ele alan yaklaşımıyla uluslararası pazarda çalışıyor.
Ne dedi?
Evet, mümkün olduğuna inanıyorum. Ama bunun kendiliğinden olmayacağını da biliyorum. “Designed in Italy” algısı bir günde oluşmadı; yıllarca süren kalite, tasarım kültürü, marka yatırımı ve global görünürlükle oluştu.
Türkiye’nin de benzer bir algı yaratabilmesi için yalnızca iyi üretim yapması yetmez. Bunu doğru anlatması, doğru projelerle göstermesi ve uluslararası pazarda süreklilik sağlaması gerekiyor.
“Made in Türkiye” bugün üretim tarafında giderek daha fazla güven veren bir ifade hâline geliyor. Fakat “Designed in Türkiye” için biraz daha cesur olmamız gerekiyor. Türk tasarım stüdyolarının daha fazla global müşteriyle, daha fazla uluslararası tersaneyle ve daha görünür projelerle sahneye çıkması lazım.
Aşılması gereken en büyük eşik algı eşiği. Bunu kırmanın yolu daha iyi işler yapmak, daha fazla görünür olmak ve aynı kaliteyi tekrar tekrar göstermek. Türkiye’den çıkan tasarım stüdyolarının bu güveni yaratabileceğine inanıyorum. Artık hikâye yalnızca üretim hikâyesi değil. Tasarımın da Türkiye’den dünyaya güçlü bir sesle çıkma zamanı geldi.
BİLGE ZAPTÇIOĞLU ATAL & BARBAROS ATAL / BAZ Yacht Design
Bilge Zaptçıoğlu Atal ve Barbaros Atal’ın kurduğu BAZ Yacht Design, Türkiye’den uluslararası pazara açılan yeni kuşak tasarım stüdyolarından. Farklı ülkelerdeki üreticiler ve kullanıcılar için geliştirdikleri projelerle, mesleğe başından itibaren küresel ölçekte yaklaşan bir çizgi izliyorlar.
Ne dediler?
Bizim kuşağımız, geçmişin eksikliğine takılmak yerine Türkiye’nin yeni tasarım hafızasını oluşturma sorumluluğunu üstleniyor. Son yıllarda ortaya çıkan örneklerin artık tesadüf olmadığını düşünüyoruz. Sayıları artıyor ancak bunun tamamen sıradanlaştığını söylemek için henüz erken.
Hedefimiz, Türkiye’nin yalnızca başkalarının tasarımlarını üreten bir ülke değil, kendi tasarım hikâyelerini ve markalarını ihraç eden bir merkez olarak anılması.
Gelecekte “Türk teknesi” denildiğinde akla belirli bir stil değil; iyi tasarlanmış, iyi mühendislik çözülmüş, yüksek kalitede üretilmiş ve dünya standartlarında güven veren tekneler gelmeli.
Çünkü bir tekne sahibi tasarımcıya veya tersaneye yalnızca bir tekne sipariş etmiyor. Hayalini, zamanını ve ciddi bir yatırımını emanet ediyor. Bu nedenle tasarımın da üretimin de merkezinde güven yer almalı.
Türkiye’nin global ölçekte farklılaşabileceği noktanın da tam olarak bu olduğunu düşünüyoruz.
Ünlüler ve Yatları: Nicole Kidman’dan Ronaldo’ya Yüzen Saraylar
