Zamanın Ötesinde Bir Kronograf: Zenith El Primero
Quartz Krizi’nin ortasında, mekanik saatlerin geleceğinden ümit kesilmişken Charles Vermot, El Primero’nun tüm parçalarını ve çizimlerini Zenith’in fabrikasının çatı katında sakladı.
Le Locle’da, Zenith fabrikasının çatı katındayız. Ahşap raflara dizilmiş yüzlerce saat parçası, aletler, kalıplar, kadranlar ve el yazması notlar… Fabrikanın bir zamanlar demiryoluna bağlanan kısmına yakın olan binasındaki bu çatı katı Zenith tarihine açılan bir zaman tüneli âdeta. Dünyanın ilk entegre otomatik kronograf kalibresi El Primero’nun çizimleri ve bileşenleri uzun yıllar boyunca burada saklandı. Zamanının ötesinde bir kronograf olan El Primero’nun hikâyesi de en az kendi kadar etkileyici.
Aslına bakılırsa hassasiyet Zenith’in köklerinde vardı. Markanın kurucusu Georges Favre-Jacot, en hassas kol saatini üretmeyi hedefleyerek çıkmıştı yola. 1900 yılında Paris Evrensel Sergisi’nde Büyük Ödüle layık görüldü. 1950-54 arasında Neuchâtel Observatory yarışmasında Zenith kalibre 135-0 üst üste beş sene boyunca birincilik kazandı. 20. yüzyılın ilk yarısında gözlemevlerinden bankalara ve hatta ordular tarafından da hassasiyetiyle nam salan Zenith saatleri tercih ediliyordu. 1969’da El Primero’nun tanıtılmasıyla devrim niteliğinde yeni bir sayfa açıldı.
1965’te 100. yaşına girecek olan marka, 1963’te 100. yıldönümü kutlamalarında adından söz ettirecek bir kalibre için kolları sıvadı. Les Ponts-de-Martel’deki atölyelerde hummalı bir çalışma başladı. Yeni kalibre 1965 yılına yetişmedi, yaklaşık yedi yıllık bir geliştirme sürecinin ardından 1967’ 1969 da dünyanın ilk entegre otomatik kronograf kalibresi El Primero doğdu. Aynı sene, saat dünyasında Quartz Krizi’nin ayak sesleri de duyuluyordu.
“İlk” anlamına gelen El Primero 10 Ekim 1969’da resmi olarak duyuruldu. Kronograf kalibresi gerçekten tarihte bir ilkti: Geleneksel frekansın çok üstüne çıkan El Primero, 36.000 VpH titreşim hızında çalışıyor ve saniyenin 10’da birini ölçebiliyordu. 50 saatten daha fazla güç rezervine sahipti. Otomatik kurma sistemiyle kronograf dişlileri saatte aynı yerde olduğu için otomatik bir kronograf o zamanlar ses getirici oldu. 6,5 mm kalınlığıyla o zamanların en ince mekanizmalarından biri oldu. El Primero’nun hayat verdiği ilk saatler o senenin eylül ayında tanıtıldı. Saatler, farklı renklerdeki üç alt kadrana ev sahipliği yapan kadranlarıyla yeni bir tasarım kodunun da kapısını araladı.
Birkaç sene içinde Ref. A385 ve Ref. A386 gibi ünlü modeller üretildi. Kahverengi kadranlı ve altın kasalı model Ref. G381, altın renkli kadranla tasarlanan G582 bu serideki nadir modellerden oldu. Ancak Quartz Krizi’nin etkisiyle mekanik saatçiliğin değer kaybetmesiyle o zamanki markanın sahibi olan Amerikan kökenli şirket yönetimi 1975’te El Primero’nun üretimine son verdi.
Tavan Arasından Günışığına
1975’te El Primero ve üretilen diğer tüm kalibrelerin üretiminin durdurulmasına karar verildi. O yıllarda Zenith’te çalışan mühendis Charles Vermot, Chicago’daki yönetime bir mektup göndererek El Primero’nun şirketin geleceğinde önemli bir rol oynayacağını ve otomatik kronograftan vazgeçilmemesi gerektiğini yazdı. Ancak çabaları karşılık bulmadı, üstüne üstlük mekanizmayı üretmek için kullanılan aletlerin ve tüm parçalarının çöpe atılmasına ya da satılmasına karar verildi.
Vermot mektubuna bir cevap alamamasına ve şirketin kararına rağmen mekanik saatlerin bir gün geri döneceğine inanıyordu. Bir risk alarak El Primero’nun üretiminde kullanılan ekipmanları ve çizimleri söküp Ponts-de-Martel tesisindeki çatı katına sakladı. El Primero’nun parçaları neredeyse 10 sene boyunca çatı katında saklı kaldı. Ta ki, bir gün yeniden hayata döneceği güne kadar.
Quartz Krizi’nin ardından sektörde mekanik saatler yeniden rağbet görmeye başlayınca El Primero da yeniden üretilmeye başlandı. Vermot’nun tavan arasında sakladığı parçalar, üzerine aldığı detaylı notları sayesinde El Primero tekrar üretime girdi. El Primero o yıllardan bu yana binlerce Zenith saatine hayat veriyor. Mekanizmanın ödülleri arasında 2021 GPHG’de kalibre El Primero 3600’ün hayat verdiği Zenith Chronomaster Sport “Yılın Kronograf Saat Ödülü”nün sahibi oldu.
Üretilen ilk kalibre “Zenith”ten El Primero’ya marka bugüne dek 2.300 civarında ödül kazanarak kronometre hassasiyetinde ustalığını kanıtladı. 600 civarında farklı kalibre üretildi, geliştirdiği yeniliklerle 300’e yakın patent aldı.
Marka 160. yıldönümü içinse kurucusunun ismine atıfta bulundukları Zenith G.F.J. modelini tanıttı. Koyu mavi tonlarındaki tasarımıyla öne çıkan G.F.J. için markanın bir diğer ikonik mekanizması kalibre 135 kullanıldı. Mekanizmanın selefi kalibre 135-O saatçilik tarihinde rekor kırmış, 235 kronometre ödülü kazandı. Yeni saatte kullanılan kalibre 135, atası kalibre 135-O ile aynı ölçülerde tasarlanmış, 72 saatlik güç rezervi sunuyor.
