Ege’den Akdeniz’e uzanan, mitoloji ve sırlarla dolu 12 efsanevi antik kenti keşfedin. Zamanı geriye sarmaya, gizem dolu maceralara hazır olun!
Anadolu toprakları, insanlık tarihinin en büyüleyici hikayelerine ev sahipliği yapmış, medeniyetlerin kök salıp filizlendiği devasa bir açık hava müzesi değil de ne? Bugün üzerinde elimizde telefonla yürüdüğümüz yollar, yüzyıllar önce gladyatörlerin, filozofların, tüccarların ve kralların adımlarıyla yankılanıyordu. Eğer siz de tarihin tozlu sayfalarından sıyrılıp bizzat o atmosferi solumak, yüzlerce kişilik tiyatroların akustiğinde büyülenmek ve antik dünyanın sırlarını keşfetmek istiyorsanız doğru yerdesiniz. Ege’nin mavi kıyılarından Akdeniz’in kalbine uzanan, UNESCO tescilli mirasıyla göz kamaştıran ve her taşıyla ayrı bir efsane anlatan Türkiye’nin en etkileyici 12 antik kentini sizler için bir araya getirdik. Keşif yolculuğuna hazırsanız, önden buyrun.
İçindekiler
Troya – Çanakkale
Tarihin en ikonik epik mücadelelerinden birine ev sahipliği yapmış efsanevi bir kentten söz edilecek olursa birçok kişinin ilk aklına gelen yer Troya olur. Homeros’un İlyada Destanı ile ölümsüzleşen Troya, jeopolitik ve makroekonomik açıdan antik dünyanın en kritik noktalarından biriydi. Ege Denizi ile Karadeniz arasındaki deniz ticaret yollarını kontrol eden bir boğaz limanı olması, kente yüzyıllar boyunca muazzam bir zenginlik ve bunun neticesinde maalesef amansız istilalar getirmiş. Kentin bu evrensel ve eşsiz değeri, 1998 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne alınarak tescillendi.
Troya’yı arkeoloji dünyasında sıra dışı kılan en önemli özelliğine değinecek olursak, üst üste kurulmuş 9 farklı yerleşim katmanına sahip olması diyebiliriz. Bu katmanlı yapı, kesintisiz olarak M.Ö. 3000’den Roma Dönemi’ne kadar uzanan 3000 yıllık bir mimari ve sosyo-kültürel gelişimi belgeleyen nitelikte. Depremler, yangınlar ve savaşlarla yıkılıp yeniden inşa edilen bu şehir, her yıkımda bir önceki dönemin üzerine kurulduğu için yapay bir tepeye yani höyüğe dönüşmüş. Bugün Troya’yı ziyaret ettiğinizde meşhur ahşap Troya Atı sembolünü görebilir, farklı dönemlerin iç içe geçmiş devasa sur duvarlarını inceleyebilir ve antik dünyanın en gelişmiş savunma mühendisliklerinden birine tanıklık edebilirsiniz.
Assos – Çanakkale
Haritadan kuş bakışı Kuzey Ege’yi gözünüzün önüne alın ve Çanakkale’nin güneyini işaretleyin. İşte tam orada volkanik bir tepe üzerine kurulu olan Assos, Kuzey Ege’nin hem askeri hem de ticari açıdan en korunaklı kalelerinden biriydi. Kent, Edremit Körfezi’ne hakim stratejik konumu sayesinde, aktif olduğu dönemlerde bölgenin tek büyük ve güvenli limanına ev sahipliği yapıyormuş. Bu liman, Ege Denizi’ni boydan boya geçen ticaret gemilerinin zorunlu bir mola ve gümrük noktası haline geldiği için kente kuvvetli bir zenginlik ve ekonomik güç kazandırmış.
Assos’u antik dünyada küresel bir marka haline getiren şey ise yerel volkanik andezit taşından üretilen lahitleriymiş. Bu taşın kimyasal yapısı nedeniyle, lahitlerin içine konan cesetlerin çok hızlı bir şekilde çürüdüğü fark edilmiş ve bu durum Assos lahitlerine dünya çapında bir ün kazandırmış. Öyle ki bu “insan yiyen lahit”ler, antik çağda Lübnan, Suriye, Yunanistan ve Roma’ya ihraç edilen lüks bir tüketim maddesine dönüşmüş. Diğer yandan kentin entelektüel derinliği de en az ticareti kadar güçlüymüş; ünlü filozof Aristoteles burada yaşamış ve bir felsefe okulu kurmuş. Bugün kenti gezerken, Ege’nin mavi sularına tepeden bakan büyüleyici Athena Tapınağı’nı ve kentin devasa sur duvarlarını hayranlıkla izleyebilirsiniz.
Aizanoi – Kütahya
Kütahya’nın Çavdarhisar ilçesinde, Penkalas (Kocaçay) Irmağı’nın kıyısında yükselen Aizanoi, adını mitolojik bir efsaneden alıyor. Antik kaynaklara göre şehir; Su Perisi Erato ile efsanevi Kral Arkas’ın oğlu olan Azan adlı mitolojik kahramandan ve bu topraklarda yaşayan Frigyalılar’dan miras kalmış. Erken dönemde Frigya’ya bağlı bir kent devletiyken, Roma Dönemi’nde tahıl üretimi, şarapçılık ve yün ticareti sayesinde zenginleşerek bölgenin ana merkezlerinden birine dönüşmüş.
Aizanoi’yi dünya çapında benzersiz kılan en önemli yapı ise Anadolu’nun en iyi korunmuş Zeus Tapınağı’dır. Bu tapınağın altında, Ana Tanrıça Kibele’ye adanmış ve tapınak mimarisiyle birleşen özgün bir yer altı kutsal odası bulunuyor. Kent, mühendislik harikası antik köprüleri ve stadyum ile tiyatronun bitişik nizamda inşa edildiği sıra dışı mimari kompleksiyle dikkat çekiyor. Ayrıca döneminde makroekonomik açıdan da büyük bir öneme sahipmiş; şehirde yer alan ve dönemin enflasyonla mücadele yasalarının taşlara kazındığı Macellum, dünyanın ilk borsa yapılarından biri olarak kabul ediliyor.
Efes – İzmir
Efes denildiğinde tevazuyu bir kenara bırakmalı ve onun kökleri M.Ö. 6000 yıllarına uzanan ve çağlar boyunca kabuğunu değiştiren muazzam bir Akdeniz metropolü olduğunu konuşmalıyız. Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerinde kesintisiz bir yerleşim gören bu şehir, Doğu dünyasının zenginliklerini Batı’ya taşıyan stratejik bir liman ve Roma’nın Asya eyalet başkenti olarak parlamış. Ancak şehrin kaderini coğrafya çizmiş; Küçük Menderes Nehri’nin taşıdığı alüvyonlar zamanla limanı doldurup şehri denizden kopardıkça, bu görkemli ticaret merkezi de yavaş yavaş sessizliğe gömülmüş.
Bugün UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan Efes’in hâlâ büyük bir kısmının toprak altında olması, aslında bilinçli bir arkeolojik zaman kapsülü tercihi. Üst üste binen katmanlı yapısı nedeniyle, bir dönemi açığa çıkarmak diğer dönemin mirasını feda etmeyi gerektirir. Üstelik modern arkeoloji, açık havayla temas ettiği an yıpranacak yapıları koruma bütçesi ayrılana kadar yer altında muhafaza etmeyi seçer. Kentte adımlarken göreceğiniz anıtsal Celsus Kütüphanesi, 24 bin kişilik devasa antik tiyatro ve aristokratların lüks yaşamını mozaiklerle günümüze taşıyan Yamaç Evler, bu hassas dengenin insanlığa kazandırdığı en büyüleyici eserlerden.
Pergamon – İzmir
İzmir’in Bergama ilçesinde, ovaya hakim dik bir tepe üzerinde yükselen Pergamon, sadece bir şehir değil, antik dünyanın en vizyoner kültür, bilim ve yönetim merkezlerinden biri olarak anılıyor. Pergamon Krallığı’nın başkentliğini yapan kent, dik sarp arazisine rağmen uygulanan dikey mimari ve şehircilik planlamasıyla antik şehirler arasında ayrı bir yere konumlandırılıyor. Bu benzersiz yerleşim modeli, Helenistik, Roma, Bizans ve Osmanlı katmanlarını bir arada sunan mimari dokusuyla 2014 yılında “Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı” adıyla UNESCO Dünya Miras Listesi’ne dahil edildi.
Pergamon’u entelektüel tarihin zirvesine taşıyan en önemli unsur, Mısırlıların papirüs ambargosuna meydan okuyarak icat ettikleri, oğlak ve kuzu derisinden yaptıkları parşömen kağıdıdır. Bu buluş sayesinde 200 bin ciltlik koleksiyona ulaşan Pergamon Kütüphanesi, İskenderiye’den sonra antik çağın en büyük ikinci kütüphanesi olmuş. Kentin tıp tarihindeki rolü de eşsiz; dünyanın ilk tam teşekküllü sağlık merkezlerinden biri olan Asklepion burada kurulmuş ve modern tıbbın babalarından Galen burada yetişmiş. Kenti gezerken, 80 derecelik açısıyla antik dünyanın en dik tiyatrosunu, Akropol’ün anıtsal tapınaklarını ve bu zengin geçmişin izlerini hayranlıkla deneyimleyebilirsiniz.
Apollon Tapınağı – Didim, Aydın
Antik kentler arasında ezber bozan Apollon Tapınağı, aslında bağımsız bir şehir değil; bulunduğu çağın en büyük deniz ticaret merkezlerinden biri olan Miletos’un 18 kilometre güneyindeki kutsal bir kehanet ve inanç alanı. İki merkezi birbirine bağlayan, “Kutsal Yol” olarak adlandırılan anıtsal cadde, antik dünyada hacıların ve kralların yürüdüğü görkemli bir rotaydı. Antik Yunan dünyasının en büyük dördüncü tapınağı unvanına sahip olan bu devasa yapı, Akdeniz havzasında hem dini ritüellerin merkezi olmuş hem de kralların savaş veya ticaret kararları almadan önce başvurduğu stratejik bir siyasi odak noktası olarak kabul görmüş.
Yunanistan’daki ünlü Delphi (Delfi) Tapınağı’ndan sonra antik çağın en önemli ikinci kehanet merkezi kabul edilen bu yapı, mimari ölçekleriyle görenleri hayrete düşürüyor. İyon nizamındaki anıtsal sütunlarının heybeti, kentin sosyo-ekonomik gücünü mimari bir gövde gösterisine dönüştürmüş. Didim Apollon Tapınağı’nı gezerken; saçları yılanlarla örülü, baktığı kişiyi taşa çevirdiğine inanılan ve tapınağı kötülüklerden korumak amacıyla buraya işlenen ünlü Medusa kabartmasını, devasa sütun kaidelerindeki ince işçiliği ve kehanetlerin fısıldandığı derin iç avluyu (adyton) mutlaka yakından incelemelisiniz.
Hierapolis – Denizli
Pamukkale Travertenleri’nin yanı başında yükselen Hierapolis, antik çağın en lüks ve popüler termal sağlık merkeziymiş. Kent, şifalı termal suları ve bu suların oluşturduğu beyaz traverten basamakları sayesinde tarihin her döneminde bir arınma, tedavi ve inanç odağı olarak benimsenmiş. Bu benzersiz birliktelik, Hierapolis’i 1988 yılında hem kültürel hem de doğal miras olarak UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne taşıyarak onu yeryüzündeki en nadide koruma alanlarından biri haline getirdi.
Mimaride rasyonalizmin erken örneklerinden birini sunan bu antik kent, birbirini dik kesen cadde ve sokaklardan oluşan düzenli bir ızgara planına sahip. Yaklaşık bir kilometre uzunluğundaki anıtsal ana cadde, şehri ikiye bölerek ticari ve sosyal yaşamın nabzını tutmuş. Günümüze ulaşan kalıntılarının büyük bölümü Roma Dönemi’ne ait olan Hierapolis’te birçok dikkat çeken yapı bulunuyor. Antik dünyanın en iyi korunan yapılarından görkemli Roma tiyatrosu, şifa bulmaya gelen ama burada ölen yabancılar nedeniyle Anadolu’nun en büyük antik mezarlıklarından birine dönüşen Kuzey Nekropolü ve mitolojide yeraltı dünyasının kapısı kabul edilen Cehennem Kapısı (Ploutonion), kentin mistik geçmişini fısıldayan en sarsıcı noktalar.
Laodikeia – Denizli
Denizli’nin yanı başında, Lykos (Çürüksu) Vadisi’nin en stratejik noktasında kurulan Laodikeia, antik çağın en zengin ve lüks ticaret metropollerinden biriymiş. Kentin bu devasa ekonomik gücü, bölgenin meşhur kuzularından elde edilen yumuşak, siyah yünlerin dokunmasıyla oluşan tekstil endüstrisine ve Akdeniz havzasına ihraç edilen göz merhemleriyle ünlü tıp okuluna dayanıyormuş. Öyle ki M.S. 60 yılında yaşanan yıkıcı bir depremden sonra, Roma İmparatorluğu’nun finansal yardım teklifini “Kendi kendimize yetecek kadar zenginiz” diyerek reddetmiş ve şehri tamamen kendi öz kaynaklarıyla, eskisinden daha görkemli bir şekilde yeniden inşa etmişler.
Laodikeia, inanç tarihi açısından da küresel bir evrenselliğe sahip. İncil’de adı geçen ve Hristiyanlığın ilk yedi kilisesinden birini barındıran kent, erken kutsal merkezlerden biri olarak kabul edilir. Geniş bir alana yayılan kentte yapılan kazılar, anıtsal çeşmeleri, yan yana inşa edilmiş iki devasa antik tiyatroyu ve Anadolu’nun en büyük stadyumlarından birini açığa çıkardı. Kentin ticari ve hukuki kalbi olan Suriye Caddesi yani sütunlu ana cadde boyunca yürürken, antik dünyanın mağrur ve bağımsız metropolünün zenginliğini zemin mozaiklerinde ve görkemli sütunlarında bizzat hissedeceksiniz.
Sagalassos – Burdur
Deniz seviyesinden yaklaşık 1450-1600 metre yükseklikte kurulan Sagalassos, antik Pisidya bölgesinin en önemli metropollerinden biri olarak kabul görüyor. Coğrafi olarak ulaşılması zor, dik bir dağ kenti olmasını onu askeri açıdan neredeyse aşılmaz kılarak avantaja dönmüş. Hatta M.Ö. 333 yılında Büyük İskender bu kenti fethederken tarihin en zorlu direnişlerinden biriyle karşılaştığı tarihin yansıttıkları arasında. Şehir, yüksek konumuna rağmen sahip olduğu zengin su kaynakları, verimli toprakları ve Akdeniz havzasına ihraç ettiği yüksek kaliteli kırmızı astarlı seramik üretimi sayesinde Roma Dönemi’nde muazzam bir refaha kavuşmuş.
Sagalassos’u günümüzde dünya çapında benzersiz kılan en sarsıcı özelliği, M.S. 7. yüzyılda yaşanan büyük deprem ve veba salgını sonrası terk edildiği için, erozyon tabakası altında bir nevi Pompei gibi bozulmadan korunmuş olmasıdır. Kentin kalbi olan Antoninler Çeşmesi, yaklaşık 2000 yıl önce olduğu gibi, kazılarda bulunan orijinal parçalarının birleştirilmesiyle yeniden ayağa kaldırıldı ve dağlardan gelen şifalı kaynak suyu bugün hala bu çeşmeden akıyor. Dünyanın en yüksek rakımlı antik tiyatrolarından birine ev sahipliği yapan Sagalassos’ta, heybetli imparator heykellerinin çıktığı Roma hamamını ve agorayı adımlarken zamanın donduğunu hissedeceksiniz.
Knidos – Datça, Muğla
İşte karşınızda antik çağın en önemli kültür, sanat ve deniz ticareti merkezlerinden biri daha: Ege ve Akdeniz’in birbirine kavuştuğu Kap Krio yani Tekir Burnu üzerinde kurulmuş olan Knidos. Yarımadanın en uç noktasındaki jeopolitik konumu, kenti Akdeniz’deki gemi rotalarının zorunlu geçiş ve sığınma limanı haline getirmiş. Knidoslular, bu coğrafi avantajı dehayla birleştirerek biri askeri (Kuzey), diğeri ticari (Güney) olmak üzere iki yapay liman inşa etmiş ve Akdeniz havzasındaki deniz ticaretinin finansal nabzını tutmuşlar.
Knidos da diğer birçok antik kent gibi sadece ticaretiyle değil, bilime ve sanata yön veren entelektüel birikimiyle de parlamış. Antik çağın en ünlü tıp okullarından birine ev sahipliği yapan kentte, doktor Euryphon ve öğrencileri modern tıbbın temellerini atmış, ünlü astronom ve matematikçi Eudoxus ise güneş saatini burada geliştirmiş. Sanat tarihinde de bir devrime imza atan Knidos, heykeltıraş Praxiteles’in yaptığı ve antik dünyada ilk kez bir tanrıçayı tamamen çıplak tasvir eden ünlü “Knidos Afroditi” heykeline ev sahipliği yapıyordu. Bugün kenti gezerken limana nazır yükselen küçük ve büyük iki antik tiyatroyu, denizcilerin yönünü bulmasını sağlayan anıtsal fener kalıntılarını ve gün batımında maviliğe açılan büyüleyici liman manzarasını izlerken antik dünyanın zarafetine hayranlık hissedeceksiniz.
Myra – Demre, Antalya
Bereketli bir ova üzerine kurulan Myra, Likya Birliği’nin üç oy hakkına sahip en prestijli altı metropolünden biriydi. Kentin kaderi ve ekonomik gücü suyla şekillenmiş. İç kısımdaki yerleşimi, Myros Nehri’nin (Demre Çayı) batısındaki doğal bir kanal vasıtasıyla denize bağlanırken bu kanalın hemen ucunda yer alan Andriake Limanı ise Myra’yı Akdeniz’in en işlek deniz ticareti ve tahıl sevkiyat merkezlerinden biri haline getirmiş.
Görsel açıdan insanı büyüleyen Myra, tıpkı dağların dik yamaçlarına oyulmuş devasa bir apartmanı andıran Likya dönemi kaya mezarlarıyla ünlü. Kabartmalı ve ev formundaki bu mezarlar, Likyalıların ölülerini gökyüzüne ne kadar yakın defnederlerse tanrılara o kadar yakın olacaklarına dair inançlarını simgeliyor. Hemen önlerinde yükselen ve bölgenin en büyüğü olan 11 bin kişilik Roma tiyatrosu ise kentin sosyo-kültürel ihtişamını gözler önüne seren kanıtlardan. Tüm bunların ötesinde Myra, tüm dünyada “Noel Baba” olarak bilinen Aziz Nikolaos’un piskoposluk yaptığı ve adına inşa edilen Bizans dönemi kilisesini barındırdığı için, inanç tarihi açısından da küresel bir evrenselliğe sahip.
Olympos – Kumluca, Antalya
Sarp dağların Akdeniz’le kucaklaştığı saklı bir vadide yer alan Olympos, tıpkı Myros gibi Likya Birliği’nin üç oy hakkına sahip en görkemli altı metropolünden biri olarak inşa edilmiş. Kentin adı, eski Anadolu dillerinde “Yüksek Dağ” anlamına gelen ve hemen yanı başında yükselen Tahtalı Dağı’ndan geliyor. Ortasından geçen Akçay yani Olympos Nehri sayesinde nehir limanı görevi gören bu yerleşim, antik çağda denizcilerin ve tüccarların uğrak noktası olmuş; ancak bu stratejik konumu nedeniyle M.Ö. 1. yüzyılda Kilikyalı korsanların şefi Zeniketes’in kalelerinden birine dönüşerek uzun süre korsan istilalarına sahne olmuş.
Olympos’u bugünkü diğer antik kentlerden ayıran en kıymetli özelliği, kalıntılarının Akdeniz bitki örtüsü ve defne ağaçlarıyla tamamen sarmalanmış şekilde doğanın kalbinde saklı birer mücevher gibi durması. Nehrin iki yakasına kurulu olan kentte; Roma Dönemi’ne ait anıtsal bir tapınak kapısı, nehir kenarına inşa edilmiş liman anıt mezarları ve kentin zengin su kültürünü gösteren hamam yapıları yer alır. Olympos’ta adımlarken nehrin buz gibi sularının denize döküldüğü noktayı, sazlıkların arasına gizlenmiş antik tiyatroyu ve hemen birkaç kilometre ötede, yüzyıllardır hiç sönmeden yanan mitolojik Kimera (Yanartaş) efsanesinin mistik atmosferini solur ve ardından yolun sonunda müthiş Çıralı sahilini görürsünüz.
Tarihi Binalarıyla Ünlü İstanbul Otelleri
Bozcaada Gezi Rehberi
Müzeler Haftası Özel: Türkiye’nin En İyi Müzeleri
