Saat sabahın altısı. Gözlerim Travis’in “Sing” şarkısıyla açıldı. İşte yazın geldiğini o zaman anladım. Çünkü yatak odam aydınlıktı hem de sabahın köründe. Bunun benim için ne kadar büyük bir mutluluk olduğunu anlatamam. Erkenci kuş olarak gözlerimi gün ışığına açmanın keyfi gerçekten bana şarkı söyletecek cinsten.
Gel gelelim gün ışığına uyanmanın verdiği mutluluğun sebebine. Bu yalnızca ruhum için geçerli değil, bedenimin de enerji kaynağı gün ışığı. Vücutlarımız da tıpkı saatler gibi. Çalışabilmeleri için birçok sistemin uyum içinde işlemesi gerekir. Nasıl ki mekanik saatteki bir çark dönmeden bir diğeri dönmüyorsa vücudumuzda da birbirlerine bağlı biyolojik saatlerden oluşan bir düzen vardır. 24 saat boyunca devam eden bu düzene “Sirkadiyen Ritim” denir.
Vücutlarımız da tıpkı saatler gibi. Çalışabilmeleri için birçok sistemin uyum içinde işlemesi gerekir. Nasıl ki mekanik saatteki bir çark dönmeden bir diğeri dönmüyorsa vücudumuzda da birbirlerine bağlı biyolojik saatlerden oluşan bir düzen vardır. 24 saat boyunca devam eden bu düzene “Sirkadiyen Ritim” denir.
Vücudumuzdaki her organın ve hücrenin bir biyolojik saati vardır. Beyindeki saat gözden gelen ışıkla çalışırken, diğer organların saatleri yediğimiz gıdaya göre ayarlanır. Gıda alımı, enerji harcanması ve insülin hassasiyetini ayarlayan merkezi saat, glikoz ve trigliserid alımını ayarlayan kahverengi yağ dokusu saati, kas gücünü ayarlayan kas saati, glukozun karaciğerden alınmasını sağlayan karaciğer saati, insülin ve glukagon salınımını ayarlayan pankreas saati, bağırsak hücrelerinden glukoz geçişini, gıda emilimini ve bağırsak hareketlerini düzenleyen bağırsak saati, yağ hücreleriyle ilgili her hareketi düzenleyen beyaz yağ dokusu saati, böbrek fonksiyonlarını günlük aktiviteye göre ayarlayan böbrek saati, gün ışığıyla harekete geçen ve karanlıkta melatonin salgısını başlatan göz saati… Bütüncül bir sağlıktan söz edebilmek hepsinin uyum içinde çalışması gerekir.
Sirkadiyen ritim nasıl bozulur? Bu biyolojik saatlerin tıkır tıkır işlemesini sağlamak ve sirkadiyen ritmi sürdürmek için neler yapmak gerekir?
İşe uyku düzenini sağlamakla başlamalı. Melatonin, kortizol ve büyüme hormonları 23.00 itibariyle salgılanmaya başlar. Parasempatik sinir sistemi devreye girer ve kan basıncı ile kan şekeri düşer. İnsülin hassasiyeti ve insülin salgısı artar. Bu yüzden doğru zamanda uykuya dalmak ve her gün 7-9 saat uyumak şekerin düzenlenmesini sağlar, vücudun diğer faaliyetlerle uğraşmasına gerek olmadığından geceleri artan sağlığa yararlı hücrelerin çoğalmasına fırsat verir, parasempatik sinir sisteminin devreye girmesi sayesinde stres yönetimini kolaylaştırır. Her gün aynı saatte yatıp aynı saatte kalkmak, öğleden sonra kafeinli içecekler tüketmemek, on beş dakika da olsa kendimize zaman ayırıp meditasyon yapmak, tamamen karanlık bir ortamda uyumak, göz bandı takmak ya da lavanta, melisa, papatya çayları içmek uyku düzenini sağlamaya yardımcı olur.
