Başka Bir Coğrafyada Saatçilik: Rus Saat Markaları
Sovyetler Birliği’nde temelleri atılan saat fabrikalarından gelen mirasla modellerini üreten markalardan bugünün bağımsız saat ustalarına, Rusya saatçiliğini keşfediyoruz.
Sovyet kozmonot Yuri Gagarin, 12 Nisan 1961 sabahı saat 07.10’da Vostak adındaki uzay kapsülüyle insanlığın sonsuz merakı fezaya doğru bir yolculuğa çıktı. 108 dakika süren yolculukta Gagarin, insanlık tarihinde bir ilke imza atarak yerçekimsiz ortamı deneyimledi, uzaya giden ilk insan oldu. Kıtalar arası ilk uçuşlarda, Everest’e ilk defa tırmanıldığında ve dünyanın en derin çukuru Mariana’ya ilk defa inildiğinde nasıl ki insanlığın yanında saatler tarihe tanıklık ettiyse Sovyet kozmonot uzaya giderken onun da bileğinde bir saat vardı: Sturmanskie. Üç ibreli bu sade saat, SSCB’nin Birinci Askeri saat fabrikasında üretilmişti.
Rus Saatçiliğinin Gelişimi
Gagarin’in uzaya çıkarken taktığı Sturmanskie, Rusya tarihinde bir saatçilik yolculuğunun kapısını aralıyor bizlere. Sovyet Hükümeti 1927 yılında yerli bir saat endüstrisi kurma planını hayata geçirdi. Zira o güne kadar Çarlık Rusya’sında saatçilik pek gelişme gösteren bir endüstri olmamıştı. Sovyetler’in hedefi dakik ve güvenilir saatler üretmekti, aynı sene “SSCB’de Saat Üretiminin Nasıl Organize Edileceği” başlıklı bir bildirge yayımlandı. Ülkede saat üretimi için bir komisyon kuruldu, bir mühendis ekibi inceleme için yurtdışına gönderildi. 1930’da Birinci Devlet Saat Fabrikası’nın inşası tamamlanmış, burada eğitim vermek için Amerika’dan saat ustaları getirilmiş ve ekipmanlar temin edilmişti. Ekimde üretime başlayan fabrikada kasım ayına kadar 50 cep saati üretildi.
Ülkede hızla gelişen saatçilik endüstrisinde 1935 – 1941 yılları arasında Birinci Devlet Saat Fabrikası’nda neredeyse üç milyona yaklaşık cep ve kol saati imal edildi. Askeri pilotlar, dalgıçlar ve kozmonotların saatleri burada üretiliyor, lüks segmentte modeller üretilmese de pratik ve işlevsel saatler horolojide kendine has bir yer edinmeye başlıyordu.
İlk dönem kurulan kimi fabrikalar zaman içinde isim değiştirerek üretime devam ettiler. 1941’de kurulan Chistopol Saat Fabrikası, Vostok adıyla saatçiliği sürdürdü örneğin. Vostok bugün hâlâ bilinen Rus saat markalarından biri. Vostok’un yanı sıra Raketa ve Poljot günümüzün önde gelen Rus saat markalarından. Anton Suhanov ve Konstantin Chaykin gibi bağımsız saat ustaları da saat dünyasının tanınan bağımsız Rus saatçileri arasında.
Rus Saat Markaları
Raketa
Raketa’nin kökleri 1721 yılına, Çarlık Rusyası dönemine uzanıyor. Çar I. Petro döneminde St. Petersburg’da kurulan “Imperial Peterhof Factory”ye dayanan marka, modern Rus saatçiliğinin en köklü isimlerinden biri. Marka Raketa adını, Yuri Gagarin’in uzaya çıkışı ardından yakalanan başarıya ithafen kullanmaya başladı. 2011’de bir modernizasyon döneminden geçen Raketa, bugün tamamen kendi bünyesinde mekanizma tasarlayıp üretebilen nadir Rus markalarından biri. Mekanizmalar Sovyet döneminin yöntemlerinin modern teknolojiyle birleştirilmesiyle üretiliyor, aynı zamanda Rus tarzı süslemeler de kendini gösteriyor. 500 ila 5.000 Euro arasında bir fiyat aralığında satışa sunulan Raketa koleksiyonları arasında güneş sistemine atıfta bulunan kadranıyla Russian Code, büyük Arap rakamlı ve saat imli tasarımıyla Big Zero modelleri öne çıkıyor.
Vostok
Vostok’un hikâyesi ise 1962’de Sovyet döneminde kurulan Chistopol Saat Fabrikası’na uzanıyor. O dönem ürettiği askeri saatlerle ün kazanan fabrikanın en meşhur modellerinden biri de 1967’de üretilen Amphibia dalış saatiydi. Zamanının dalış saatlerine göre daha uygun fiyatlı olan Amphibia saatleri, kendine has köşeli kasa tasarımıyla da beğeni topluyordu. Kimi kaynaklara göre saatin ismi fabrikada işçiler arasında düzenlenen bir yarışmayla seçildi ve hem karada hem suda yaşayabilen amfibiler saate ilham kaynağı oldu. Bugün saatler Vostok Watch Makers Inc. adıyla üretiliyor. Markanın güncel koleksiyonları arasında Amphibia Reef, Amphibia Red Sea gibi seriler yer alıyor.
Polijot
Rus saat markalarından Poljot’nun da geçmişi 1900’lü yıllarda hayata geçirilen bir saat fabrikasına uzanıyor. 1930’da kurulan Birinci Moskova Saat Fabrikası, Sovyet saat sektörünün ilk yapıtaşlarından biriydi. Bugün markaya adını veren Poljot ismi, Rusçada “uçuş” anlamına geliyor. 1992’de Almanya’nın Frankfurt am Main kentinde Poljot-V GmbH adında saat dağıtım şirketi kuruldu. Bu girişimle birlikte 1994 yılında Poljot-International markası hayata geçirildi. Bu yeni marka çatısı altında Sovyet saatçilik mirası ve Poljot’un Rus saatçilik gelenekleri sürdürülürken yüksek kaliteli malzemelerin kullanıldığı çağdaş tasarımlar yaratılıyor. Bugün markanın saatleri Almanya’da üretiliyor; ancak Rus mirasının izleri yeni modellerde de sürüyor.
Günümüzün Rus Saat Ustaları
Günümüz horolojisinde akla ilk gelen Rus saat ustalarından biri Konstantin Chaykin. 1975 doğumlu saat ustası Chaykin, Moskova’da başladığı saatçilik kariyerindeki başarısını kısa süre içinde dünya çapında duyurmayı başardı. 2018’de Joker konseptli saatiyle GPHG’de “Yılın Cesur Saati Ödülü”nü alan Chaykin, 2024’te bir prototip olarak sunduğu ThinKing modeliyle o güne de üretilmiş en ince mekanik saat olarak ses getirdi. Kadranında Joker ifadeli tasarımlarıyla tanınan Chaykin saatlerinin mekanizmaları kendi atölyesinde tasarlanıp üretiliyor. Rus saatçinin son modeli Venus de sıra dışı bir model olarak adından söz ettirdi.
Son yıllarda adından söz ettiren bir diğer Rus saat ustası ise Anton Suhanov. Chaykin’in St. Petersburg’daki atölyesinde yaklaşık 11 sene çalışan Suhanov burada saatçilik tekniklerini ve üretim tekniklerini öğrendi. 2019’da kendi atölyesini kuran Suhanov, aynı sene Pharos masa saatiyle üç eksenli tourbillon konseptini geliştirdi. Suhanov’un saatleri hem mekanik hem de sanatsal yaratıcılığıyla öne çıkıyor.
