Türkiye’nin Oscar yolculuğu 1963’te Susuz Yaz ile başladı. Peki Türkiye’nin Oscar’a gönderdiği ve dünya festivallerinde ses getiren o filmler hangileriydi?
Altın Ayı’dan Altin Palmiye’ye, dünya festivallerinde ses getiren pek çok Türk filmi yıllar içinde Oscar yolculuğuna çıktı: Susuz Yaz, Uçurtmayı Vurmasınlar, Üç Maymun, Kuru Otlar Üstüne…
Peki neden bugüne kadar hiçbir Türk filmi Oscar’larda resmi bir adaylık elde etmedi? Bu konuda pek çok ucu açık soru var. Geçtiğimiz yıl AP News’te yayınlanan bir makalede Akademi, “En İyi Uluslararası Film” kategorisinin ülkelerin tek bir başvuru yapma kuralı ve hükümetlerin sürece müdahale etmesi nedeniyle sık sık adaletsiz olmakla anıldı. Ancak bu noktada kafaları karıştıran başka bir şey daha var. Bugüne kadar Akademi üyelerinin filmlerin tamamını izlemediğine dair eleştiriler de gün yüzüne çıktı. 2025 yılında Akademi, tüm üyelerin oy kullanılacak kategorideki filmlerin tamamını izlemesini zorunlu hale getirdi. Elbette bu gelişme insanın aklına “Daha önce izlemek zorunlu değil miydi?” sorusunu getiriyor.
Tüm bu gelişmeler bir yana, Oscar aday adayı olmuş Türk filmleri, aynı zamanda sinemamızın son 60 yılına kısa bir yolculuk niteliğinde. Şimdi gelin, Susuz Yaz ile başlayan bu yolculukta ülkemizi temsil eden unutulmaz filmlerden bazılarına yakından bakalım.
İçindekiler
Susuz Yaz (1963)
IMDb: 7.0
Türkiye, En İyi Uluslararası Film Akademi Ödülü’ne ilk defa 1963 yılında, yönetmenliğini Metin Erksan’ın yaptığı ve Berlin Film Festivali’nden Altın Ayı Ödülü ile dönen Susuz Yaz ile başvurdu. Yönetmenliğini Metin Erksan’ın üstlendiği film aynı zamanda Hülya Koçyiğit’in ilk filmi. Yakın zamanda Necati Cumalı’nın eserinden uyarlanan filmin bu yıl da Ay Yapım tarafından dizi olacağı açıklanmıştı.
Uçurtmayı Vurmasınlar (1989)
IMDb: 8.2
Hapishanede doğan 5 yaşındaki Barış’ın gökyüzünü izleyerek özgürlük hayalleri kurduğu filmin yönetmeni Tunç Başaran. 1980 darbesinden sonra bir süre cezaevinde kalan Feride Çiçekoğlu’nun eserinden sinemaya uyarlanan bu yapımın başrolünde Nur Sürer var. Barış rolünde ise dönemin en unutulmaz çocuk performanslarından birini sergileyen Ozan Bilen yer alıyor.
Piano Piano Bacaksız (1991)
IMDb: 7.7
Tunç Başaran imzalı bir diğer klasik ise Piano Piano Bacaksız. Gazeteci yazar Kemal Demirel’in aynı adlı romanından beyazperdeye uyarlanan yapımda Rutkay Aziz ve Meral Çetinkaya gibi isimler rol alıyor. Cumhuriyet’in ilk kuşağının modernleşme hayallerini arka planda anlatan film, 1940’ların sonlarında bir mahallede geçiyor. “Piano piano” ifadesi de İtalyancada “yavaş yavaş” anlamına geliyor.
Eşkıya (1996)
IMDb: 8.1
“Korkma sadece toprağa gideceksin. Sonra toprak olacaksın. Sonra sularla birlikte bir çiçeğin bedenine yürüyeceksin. Oradan özüne ulaşacaksın. Çiçeğin özüne bir arı konacak. Belki o arı ben olacağım…” İşte bu unutulmaz replik, Yavuz Turgul’un usta oyuncular Şener Şen ve Uğur Yücel’i buluşturduğu Eşkıya’da bizi çok etkilemişti. 1996 tarihli olan film, Türk sinemasının yeniden yükselişe geçmesine vesile olan başyapıtlardan biri. Film Almanya’da Bogey Ödülü, Portekiz’de ise Altın Yunus Ödülü’nün sahibi olmuştu.
Gönül Yarası (2005)
IMDb: 7.7
Yavuz Turgul’un bir diğer başyapıtlarından biri de, kadrosunda Şener Şen, Meltem Cumbul ve Timuçin Esen’in yer aldığı Gönül Yarası. İdealleri uğruna hayatından ve ailesinden vazgeçmiş bir adam, kalbi kırık çocukları, bir yanda da sevgi ve öfke arasına sıkışmış bir adamın eşi ve o çocukların yaşadıkları hayatlar… Filmde her karakterin gözünden o hayata bakabiliyorsunuz. Gönül Yarası aynı zamanda güçlü kadrosuyla da dikkat çekiyor. Güven Kıraç, Devin Özgün Çınar, Erdal Tosun, Sümer Tilmaç, Tansu Biçer, Serkan Keskin gibi pek çok değerli oyuncu filmde yer alan isimler arasında.
Dondurmam Gaymak (2006)
IMDb: 6.6
İlk bakışta büyük dondurma markalarıyla yarışan küçük bir dondurmacı esnafın hikâyesini anlatıyor gibi gözükse de, aslında değişimi ve direnişi konu alan, Ege insanının sıcaklığını doğrudan hissettiren ve doğal akıştan hiç kopmayan bir film, Dondurmam Gaymak. Yönetmenliğini Yüksel Aksu’nun üstlendiği filmde Turan Özdemir, İsmet Can Suda ve Gülnihal Demir gibi isimler rol alıyor. Film, İstanbul ve Altın Koza film festivallerindeki Jüri Özel Ödüllerinin yanı sıra, ABD’de HBO Uluslararası Komedi Filmleri Festivali’nde Büyük Ödül’e ve Queens ile New York/Akdeniz Film Festivalleri’nde çeşitli ödüllere layık görüldü.
Bir Zamanlar Anadolu’da (2011)
IMDb: 7.8
Karanlık, bozkır, bir ceset ve ne yapacağını bir türlü bilemeyen üç adam. Muhammet Uzuner, Yılmaz Erdoğan ve Taner Birsel’in başrollerini üstlendiği film Nuri Bilge Ceylan sinemasının en önemli eserlerinden biri olarak görülüyor. Ahmet Mümtaz Taylan, Ercan Kesal ve Fırat Tanış’ı da es geçmemek lazım elbette. Cannes Film Festivali’nden Büyük Ödül’le dönen film, pek çok festivalden de ödüllerle döndü. Filmin eleştirel itibarı da çok yüksekti, örneğin The Guardian filmi “21. Yüzyılın En İyi 100 Filmi” listesinde 38. sıraya koydu, BBC’nin listesinde ise 54. sırada yer aldı.
Kelebeğin Rüyası (2013)
IMDb: 7.6
Yönetmenliğini Yılmaz Erdoğan’ın üstlendiği film İkinci Dünya Savaşı yıllarında Zonguldak’ta yaşayan ve erken yaşta tüberküloz nedeniyle hayatını kaybeden Türk şairler Rüştü Onur ve Muzaffer Tayyip Uslu’nun hayat mücadelesini anlatıyor. Kıvanç Tatlıtuğ ve Mert Fırat’ın başrollerini üstlendiği yapımda hayatlarını şiire adayan genç şairlere dönemin ünlü şairi Behçet Necatigil rehberlik ediyor.
Ayla (2017)
IMDb: 8.2
Yayınlandığı yıl sinemalarda büyük ses getiren ve Türk sinemasının unutulmaz filmlerinden biri olan Can Ulkay yönetmenliğindeki Ayla’da başrolleri Çetin Tekindor, İsmail Hacıoğlu ve Lee Kyung-jin paylaşıyor. 1950 yılında Kore Savaşı’nda ailesini kaybetmiş küçük bir kız çocuğunu evlat edinen astsubay Süleyman Dilbirliği’nin gerçek hayat hikâyesini konu alan film, Yan Yana’dan sonra gişede En İyi Açılış rekorunu kırmıştı. Savaş sonrasında kızını Türkiye’ye götürmek istese de bunu başaramayan ve ondan ayrılmak zorunda kalan Dilbirliği, 60 yıl sonra Seul’de bulunan Ankara Parkı’nda Ayla ile buluşmuştu. Dilbirliği gerçek hayatta filmin yayınlandığı 2017’de, gerçek adı Kim Eun-ja olan Ayla ise geçtiğimiz yıl yaşama veda etmişti.
Ahlat Ağacı (2018)
IMDb: 8.0
Nuri Bilge Ceylan imzalı Ahlat Ağacı da Türkiye’nin Oscar’a gönderdiği filmler arasında. Başrollerinde Doğu Demirkol, Murat Cemcir ve Bennu Yıldırımlar gibi isimlerin yer aldığı film, üniversiteyi bitirdikten sonra memleketine dönen ve yazar olmak isteyen Sinan’ın hikâyesini anlatıyor. Taşranın boğucu atmosferi, baba-oğul çatışması, yalnızlık ve umutsuzluk ekseninde ilerleyen filmde Sinan başta babasını ve çevresindekileri küçümsese de daha sonrasında karakterinde bazı değişimler yaşıyor. Film, Demirkol ve Cemcir gibi komedi kökenli oyuncuların dramadaki performansları nedeniyle de övgü toplamıştı.
7. Koğuştaki Mucize (2020)
IMDb: 8.2
Mehmet Ada Öztekin’in yönetmen koltuğunda oturduğu filmde Aras Bulut İynemli, Nisa Sofia Aksungur, İlker Aksum ve Celile Toyon gibi isimler rol alıyor. Darbe yıllarında bir Ege kasabasında geçen hikâyenin merkezinde, küçük kızı ve babaannesiyle sakin bir hayat süren, zihinsel engelli çoban Memo var. Vizyona girdiği dönemde yılın en çok izlenen filmi olan 7. Koğuştaki Mucize, Güney Kore filmi “Miracle in Cell No. 7”den uyarlandı.
Hayat (2023)
IMDb: 7.1
Zeki Demirkubuz’un yönettiği Hayat, Türkiye’nin 97. Akademi Ödülleri’nde “En İyi Uluslararası Film” kategorisi aday adayı olarak seçilmişti. Babasının zoruyla nişanlanan ve evden kaçan Hicran ile onu aramaya çıkan Rıza’nın hikâyesini anlatan filmde Miray Daner, Burak Dakak ve Cem Davran rol alıyor. Hayat, 28. Nürnberg Türkiye-Almanya Film Festivali’nde En İyi Film seçilirken, Zeki Demirkubuz da Büyük Jüri Ödülü’ne layık görüldü.
Hemme’nin Öldüğü Günlerden Biri (2025)
IMDb: 6.2
Yönetmen koltuğunda Murat Fıratoğlu’nun oturduğu Hemme’nin Öldüğü Günlerden Biri, 2025 Oscar adaylığı için Türkiye’nin resmi adayı olarak seçilen son film. Dünya prömiyerini 81. Venedik Uluslararası Film Festivali’nin Orrizonti bölümünde gerçekleştiren yapım festivalde Jüri Özel Ödülü’nü kazandı. Ardından 31. Adana Altın Koza Film Festivali’nde En İyi Film Ödülü’ne layık görüldü.
Kesilmiş Bir Ağaç Gibi (2025)
14 Mart 2027’de gerçekleşecek 99. Akademi Ödülleri’nde bu yıl Türkiye’nin adayı Tunç Davut’un TRT ortak yapımı Kesilmiş Bir Ağaç Gibi filmi oldu. Dünya prömiyerini geride bıraktığımız sene 62. Antalya Film Festivali’nde yapan yapım, 70 yaşındaki emekli inşaat mühendisi Refik’in Suriyeli bakıcısı Nesrin’e yardım etmesini konu alıyor. Nesrin’in iki çocuğunu Refik’e bırakıp ortadan kaybolmasının ardından değişen hayatını anlatan filmde Ali İpin, Feyyaz Duman, Selen Kurtaran gibi isimler rol alıyor. Oscar töreninde “En İyi Uluslararası Film” kategorisi kısa listesi 15 Aralık’ta, tam liste ise 21 Ocak 2027’de açıklanacak.
Oscar Aday Adayı Olmuş Diğer Türk Filmleri
- Mavi Sürgün (1993)
IMDb: 6.0 - Manisa Tarzanı (1994)
IMDb: 5.8 - Salkım Hanım’ın Taneleri (1999)
IMDb: 6.6 - Kaç Para Kaç (1999)
IMDb: 7.5 - Büyük Adam Küçük Aşk (2001)
IMDb: 7.6 - 9 (2002)
IMDb: 7.6 - Uzak (2002)
IMDb: 7.5 - Takva (2006)
IMDb: 7.4 - Üç Maymun (2008)
IMDb: 7.3 - Güneşi Gördüm (2009)
IMDb: 6.6 - Bal (2010)
IMDb: 7.1 - Ateşin Düştüğü Yer (2012)
IMDb: 6.3 - Kış Uykusu (2014)
IMDb: 8.0 - Sivas (2014)
IMDb: 7.2 - Kalandar Soğuğu (2015)
IMDb: 7.5 - Bağlılık Aslı (2019)
IMDb: 5.4 - Bağlılık Hasan (2021)
IMDb: 6.6 - Kerr (2022)
IMDb: 5.9 - Kuru Otlar Üstüne (2023)
IMDb: 7.7
Edebiyat Dünyasından Sinemaya En Başarılı Uyarlamalar
